INHOUD

1.      Opening van het Damiaanjaar in Leuven

2.      Waarom een Damiaanjaar?

3.      Het programma

4.      Pater Damiaan: een korte biografie

5.      Damiaan uit zijn brieven

6.      De figuur van pater Damiaan

7.      Zijn tijdgenoten en vrienden

8.      Getuigenissen over pater Damiaan

9.      Kunstenaars en Damiaan

10.  Het heiligverklaringproces

11.  Het genezingswonder

12.  De relieken

13.  De congregatie van de Heilige Harten

14.  Een derde-wereld project, speciaal voor het Damiaanjaar

15.  Georganiseerde reizen naar de heiligverklaring in Rome op 11 oktober

16.  Damiaan inspireert

17.  “Damiaan Vandaag”: een project in opbouw

18.  Hebben wij een ‘heilige’ pater Damiaan nodig?

19. Groots Damiaanfeest in Tremelo op 4 oktober 2009

20. Tremelo, waar Damiaan verder leeft

21. Hoe groot is Ninde?

22. Het geboortehuis van Pater Damiaan

23. Praktische gegevens

24. Contactpersonen

1. OPENING DAMIAANJAAR IN LEUVEN

Opening Damiaanjaar op 10 mei in Leuven  

Omdat 10 mei de jaarlijkse kerkelijke feestdag is van Pater Damiaan wensen de Paters en Zusters van de Heilige Harten op die dag het Damiaanjaar te openen.  Ze doen dat in de kerk waarin Damiaan begraven ligt. Ook in de Damiaanparochies van Ninde (Tremelo) en Kortrijk wordt er op die dag een openingseucharistie gevierd.

Zondag 10 mei 2009

* 12.00 uur: opening door Marc Vervenne, rector van de K.U.Leuven, van de tentoonstelling Recente Damiaanbeelden en -schilderijen in het Damiaancentrum, uit de tentoonstelling ‘Kunstgreep’ van het Damiaaninstituut Aarschot.

Iedereen is van harte welkom!

Naar aanleiding van de opening van het Damiaanjaar toont het Damiaancentrum een aantal recente Damiaankunstwerken. Deze werden gemaakt naar aanleiding van ‘Kunstgreep’, een jaarlijks terugkerend evenement in het Damiaaninstituut in Aarschot.  

In het licht van de heiligverklaring van Damiaan werden een 20-tal kunstenaars bereid gevonden een kunstwerk rond Damiaan te vervaardigen. Het zijn allemaal bruisende werken. Levendige, helle kleuren en oneffen materialen tekenen een man die bruist van energie en doorzettingsvermogen. Er zijn opmerkelijke werken bij: Paul Frison, een oud-student van het Damiaancollege (toen de school nog geen technische afdelingen had) maakte een kleurrijk “veelluik”. Eline ’t Sant maakte een figuurtje dat verwijst naar een zwartje dat vroeger gebruikt werd als spaarpot (telkens als je er geld instak voor de missies knikte het zwarte kopje).

Daarnaast staken ook de leerlingen en –leerkrachten de handen uit de mouwen. Dit resulteerde onder meer in het bijzonder knappe beeldje “Op weg” met Damiaan op een ezel van de afdeling lassen of de Damiaankoppen van de 1ste jaarsleerlingen in de stijl van Warholl..

Een bijzondere tentoonstelling die zeker en vast veel mensen zal weten te bekoren.

De tentoonstelling in het Damiaancentrum blijft van zondag 10 mei t.e.m. zondag 17 mei dagelijks toegankelijk van 14.00 tot 18.00 uur.   

Damiaan werd de laatste jaren al vele malen gevierd: de 100^ste verjaardag van zijn afsterven in 1989, zijn zaligverklaring in 1995, zijn verkiezing tot Grootste Belg in 2005. We hadden de meer dan 400 opvoeringen door Alex Wilequet van de Damiaan-monoloog en we hadden de gospelconcerten van Gilmore. Jaarlijks terugkerend is de campagnedag van Damiaanactie tijdens het laatste weekend van januari.

Ondertussen is het aantal publicaties en kunstwerken aan hem gewijd haast niet meer te tellen. Iedereen kent pater Damiaan. Kinderen leren over hem op school. De Grootste Belg was onderwerp van gesprek tot in de dorpscafés. In hun slotklooster mediteren de zusters karmelietessen over het diepe geloofsleven van Damiaan. De media laten geen gelegenheid voorbijgaan om over hem te berichten.

Op dit moment wordt de reeks vieringen van de laatste jaren aangevuld door zijn plechtige heiligverklaring in Rome. En die zal, voor zover ons nu al bekend, worden voorafgegaan en gevolgd door zoveel vieringen en activiteiten in eigen land, dat we gerust over een Damiaanjaar mogen spreken.

Wie het leven van Damiaan bestudeert, raakt onder de indruk van de veelzijdigheid van deze barmhartige priester-missionaris. Hij blijft tot de verbeelding spreken. Weinigen in de geschiedenis van de mensheid zijn zo ver gegaan in hun inzet voor hun medemens als Damiaan. Beroemde personen als Gandhi, Moeder Teresa of soeur Emmanuelle getuigden over hem. Op een kleine landtong, verloren in de Stille Oceaan, verbond hij de wonden van afgevoerde melaatsen. Dat raakte over heel de wereld bekend.

De komende maanden bieden ons alvast de gelegenheid om de betekenis van Damiaan, zowel voor onszelf als voor de hedendaagse samenleving, te overdenken. Zijn manier om het evangelie te beleven, zijn diep geloof en zijn ongewone solidariteit, zijn tot op vandaag fris en inspirerend.  Daarom wensen de paters en zusters van de Heilige Harten het komende Damiaanjaar te plaatsen onder het motto: Damiaan inspireert . De heiligverklaring van Pater Damiaan door paus Benedictus XVI op 11 oktober aanstaande zal zijn inspirerende kracht wereldwijd ondersteunen en versterken.

3. PROGRAMMA 

De voornaamste vieringen in dit Damiaanjaar

4. PATER DAMIAAN:  BIOGRAFIE

ZIJN JEUGD

Jozef De Veuster – de toekomstige Pater Damíaan – wordt op 3 januari 1840 geboren in Tremelo nabij Leuven. Hij  is het zevende kind van het gezin.  Zijn ouders zijn tamelijk bemiddelde boeren en verhandelen graan.Na zijn lager onderwijs in Werchter werkt hij vier jaar thuis op de boerderij. Daarna verblijft hij twee trimesters in de handelsschool in ‘s Gravenbrakel (Braine-le-Comte) om Frans te leren. Tijdens een retraite in ‘s Gravenbrakel wordt hij zich bewust van zijn roeping tot het religieuze leven,In januari 1859 onderbreekt Jozef zijn studie om, in navolging van zijn broer, in te treden bij de paters van de Heilige Harten van Jezus en Maria, in Leuven. Deze congregatie wordt ook ‘paters  Picpusssen’  genoemd, naar de naam van de straat in Parijs waar het moederklooster was gevestigd. Daar neemt Jozef De Veuster de naam Damiaan aan. Na een korte bijscholing in de Latijnse taal door zijn broer, wordt hij aanvaard als priester-kandidaat.Na zijn noviciaat in Leuven en in Parijs legt hij op 7 oktober 1860 eeuwige geloften af van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid.   Na een jaar wijsbegeerte in Parijs studeert hij gedurende twee jaar theologie in Leuven.Omdat hij de plaats wil innemen van zijn broer die ziek is geworden, scheept hij zich heel onverwacht, in als missionaris voor de Hawaï-eilanden op 9 november 1863. Zijn missie is tweeledig. Enerzijds is zij hem opgedragen door de kerkelijke autoriteiten, in de persoon van de overste van zijn congregatie, die zelf van de Heilige Stoel in Rome opdracht heeft gekregen de Hawaï - eilanden en heel Oost-Oceanië te evangeliseren.  Anderzijds  is zij hem ingegeven door de bereidheid gehoor te geven aan het woord van Christus in het evangelie: “Gaat dus en maakt alle volkeren tot mijn leerlingen” ( Matteüs 28, 19); “Gaat heen, zoals de Vader Mij gezonden heeft, zo zend ik u” (Johannes 20, 21).Op 21 mei 1864, twee maanden na zijn aankomst in Honolulu  wordt Damiaan priester gewijd. Daarna werkt hij gedurende negen jaar als missionaris op het grote eiland Hawaï.

MOLOKAI

Gehoor gevend aan een oproep van de bisschop, biedt pater Damiaan zich, samen met drie medebroeders, vrijwillig aan om in een systeem van ‘beurtrol’  tussen de melaatsen te leven die naar het eiland Molokai verbannen zijn. De jonge missionaris van 33 jaar vertrekt als eerste en stapt aan land op Molokaí op 10 mei 1873. Hij zal er nooit  meer weggaan.Pater Damiaan deelt weliswaar de zendingsgedachte van de 19^de eeuw, maar gaat toch iets verder. Net als alle andere missionarissen uit die tijd, wil pater Damiaan de heidenen de eeuwige gelukzaligheid schenken door hen als katholiek te laten dopen. Om deze zielen strijdt hij met de protestantse missionarissen die hij als zijn concurrenten en zelfs als zijn vijanden ziet. Door omstandigheden wordt pater Damiaan echter gedwongen deze spiritualistische en anti- protestantse opvatting op te geven.Onder zijn beste vrienden telt pater Damiaan later overigens de lutheraan Meyer, superintendent van de leprozerie; de anglicaan Clifford, schilder; de vrijdenker Mouritz, arts op Molokai; en de boeddhist Goto, Japans lepraspecialist.  En bovenal maakt hij geen enkel onderscheid in zijn verzorging van de melaatsen, of ze nu katholiek of protestants zijn; zijn hart staat open voor allen.

ZIJN LEVEN TE MIDDEN VAN DE MELAATSEN

Op Molokai streeft pater Damiaan er niet alleen naar de melaatsen de eeuwige gelukzaligheid te geven, hij houdt zich ook bezig met hun lichamelijk welzijn. Sterker nog,  het liefst wil hij zo dicht mogelijk bij zijn kudde zijn, hun leven delen.Dag in, dag uit, in weerwil van hun walgelijke geuren en hun afstotelijk uiterlijk, bezoekt hij de mensen die aan zijn zorgen zijn toevertrouwd.  Hij spreekt hen toe, verbindt hun wonden, deelt warme kleren uit,  vergezelt hen naar hun laatste rustplaats. Bijna heel die tijd is hij er alleen. Gedreven door zijn wens om de levenssituatie van de melaatsen te verbeteren, interesseert Damiaan zich ook voor de vooruitgang van de wetenschap en probeert  hij nieuwe behandelingen op zichzelf uit.Dankzij Damiaan wordt de hel op Molokai, eerst gekenmerkt door egoïsme, immoraliteit en wanhoop, stilaan omgevormd tot een hechte leefgemeenschap. Hij legt er de basis voor een leven dat misschien niet gelukkig, maar in ieder geval vreedzaam is. Hij opent een winkel waar de zieken gratis hun benodigdheden kunnen halen. Verder vrolijkt hij de situatie een beetje op door een fanfare op te richten en een zangkoor. Ook trommelt hij de minst zieke mensen op om actief mee te werken: bouwen aan een ziekenhuis, woonhuizen, een weeshuis en een kerk, water aandragen enz.Door dit leven te midden van zijn zieken, wordt hijzelf  een gemakkelijke prooi voor de ziekte. Hij wordt  melaats in 1885 maar geeft de moed niet op en verdubbelt tijdens de laatste vier jaar van zijn leven zijn werkzaamheid. Het is vooral in deze periode dat hij een sterke innerlijke verdieping beleeft: één met de gekruisigde Christus ervaart hij een wonderlijke vreugde.

ZIJN DOOD

Tijdens het herstellen van de kerktoren trotseert pater Damiaan een regenbui. Hij vat kou, doet een longontsteking op en omringd  door enkele medewerkers en betreurd door zijn melaatsen sterft pater Damiaan  op 15 april 1889. Hij is dan negenenveertig jaar oud. Door een stoet wenende hulpeloze kreupelen, blinden en zieken wordt hij de volgende dag naar zijn laatste rustplaats gedragen.Door tussen de melaatsen te gaan leven is Damiaan erin geslaagd een chaotische menigte wanhopige zieken om te vormen tot een warm-menselijke gemeenschap. Zijn dood heeft de aandacht van de hele wereld op het melaatsenprobleem   gevestigd.  Nog in het jaar van zijn dood wordt in Londen, onder hoge koninklijke bescherming, een vereniging opgericht ter bestrijding van de melaatsheid.  Het is de eerste in een hele reeks, waaronder in België de Damiaanaktie. De stoffelijke resten van pater Damiaan worden door de Mercator in 1936 terug naar België gebracht.  Zijn lichaam wordt bijgezet in de crypte van de kerk van de paters van de Heilige Harten in Leuven, die het initiatief voor de overbrenging hebben genomen. Koning Leopold III, de hoogste burgerlijke en kerkelijke overheden en een massa mensen zijn getuige van deze gebeurtenis.       

5.  DAMIAAN UIT ZIJN BRIEVEN

De  geestelijke  bloei van Damiaan  blijkt  onder  andere  uit  brieven,  waaruit  hieronder  enkele fragmenten volgen.

Brieven die hij heeft geschreven tijdens zijn missie op Hawaï

“Wie God dient, is overal gelukkig.” (aan zijn ouders, 23.8.1864)

“Wij zijn slechts gereedschap in de hand van Onze Lieve Heer (aan de generale overste van de paters van de Heilige Harten, 1,11.1864)

“Juist op arme en verlaten plaatsen biedt Onze Lieve Heer mij altijd de meeste troost” (aan zijn broer, maart 1864)

“Omdat ik ervan overtuigd ben dat Onze Lieve Heer mij niet vraagt het onmogelijke te doen, ga ik overal zonder zorgen op af.” (aan de generale overste. 20.12.1866)

“Wij moeten net als Simon van Cyrene het kruis van Jezus Christus dragen, niet voor hem, maar na hem, tot aan de top van de kruisweg.” (aan zijn broer, oktober 1867)

“De mens kan alleen het ware geluk vinden als hij God dient tijdens de korte duur van dit leven”(aan zijn ouders, oktober 1867)

“Hoe meer ik word overgelaten aan mijzelf, hoe meer ik mag rekenen op de hulp van Onze Lieve Heer.” (aan zijn provinciale  overste, 28.1.1868)

“Ik leg al mijn vertrouwen in de Heer, die mij heeft toegelaten als zijn dienaar en die mij dagelijks voedt met zijn vlees en zijn bloed in het Heilige Misoffer.”  (aan zijn ouders, 12.10.1869)

“Laten wij in de handen van Onze Lieve Heer zijn als gereedschap in de handen van de ambachtsman.  In Jezus’ handen zijn wij altijd goed, in het leven en in de dood.” (aan zijn zuster 14.7.1872)

Brieven die hij heeft geschreven tijdens zijn verblijf op Molokai

“U kent mijn wens: ik wil mij wijden aan de arme melaatsen.” (aan zijn provinciale overste.12,5.1873)

“Zij (de melaatsen) zijn afschuwelijk om te zien, maar hun ziel is verlost in ruil voor het bloed van Christus. Ook hij heeft in zijn goddelijke goedheid de melaatsen getroost.” (aan de generale overste, augustus 1873)

“Ik ben één met de melaatsen. Als ik preek, spreek ik de gemeente als volgt toe: ‘Wij melaatsen’.” (aan zijn broer, 25.10.1873)

“Mijn grootste geluk is de Heer te dienen in zijn zieke kinderen,  verstoten door de anderen.”(aan zijn ouders, 25.11.1873)

“Aan de voet van het altaar vinden wij de kracht die wij nodig hebben voor ons isolement.  Hier ook gedenk ik u iedere dag en alle goede paters van onze dierbare congregatie.  Zonder de heilige Eucharistie zou ik het niet volhouden.  Maar omdat ik Onze Heer aan mijn zijde weet, blijf ik altijd vrolijk en blij.” (aan zijn broer, 13,12,1881) 

Brieven die hij heeft geschreven nadat hij ontdekt had dat hij melaats was

“Welnu mijn Eerwaarde Pater, er is geen twijfel meer mogelijk, ik ben melaats. Dank aan onze Goede God. Heb niet te veel medelijden met mij.” (aan de generale overste, oktober 1885)

“Omdat ik zeker weet dat ik echt ziek ben, blijf ik kalm en schik ik mij in mijn lot en ben ik zelfs gelukkiger onder mijn melaatsen.” (aan de schrijver Stoddard, 5.10.1885)

“Ik probeer mijn kruis met vreugde te dragen, net ais onze Heer Jezus Christus.” {aan zijn familie, 2.2.1885)

“Ik  blijf heel mijn leven bij mijn melaatsen.” (aan pater Montíton, een confrater, mei 1886}

“De heilige Eucharistie is werkelijk een stimulans voor ons allemaal.  Zonder de voortdurende aanwezigheid van onze goddelijke Meester bij het altaar van mijn armzalige kapelletjes, had ik mijn leven niet op het spel kunnen blijven zetten bij de melaatsen op Molokai.” (aan de Eerwaarde Heer Chapman (Londen), 26.8.1886)

“Ik probeer net als Simon van Cyrene mijn kruis te dragen in de sporen van onze goddelijke Meester”.(aan zijn broer, 9.11.1887)

“De vreugde en voldoening die de Heilige Harten mij in  overvloed geven, maken dat ik mij de gelukkigste missionaris ter wereld voel.” (aan zijn broer, 9.11.1887)

“Ik laat het aan God over om te beslissen hoeveel dagen mij nog resten.” (aan de schilder Clifford, 11.11,1888)

“Wat is het aangenaam te sterven als een kind van de Heilige Harten.” (laatste woorden, 15.4.1889)

6. DE FIGUUR VAN PATER DAMIAAN 

Damiaan,  toegetreden tot een kloostergemeenschap

Ofschoon hij door zijn ouders wordt aanzien als hun  opvolger op de boerderij, besluit Jozef De Veuster in het klooster te treden. Een radicale stap waardoor hij ‘de wereld de rug toekeert’ en zich toewijdt aan God en aan de mensen.  Bij zijn kandidaatstelling voor Molokai - een beslissing met zware gevolgen voor zijn leven - of als bij hem  lepra wordt vastgesteld, vindt hij motivatie en kracht, niet zozeer  in zijn priesterwijding, maar wel in zijn kloostergeloften. 

Damiaan,  missionaris

Van bij zijn  aankomst op Hawaii begint Damiaan als rasecht negentiende-eeuws  missionaris mensen voor de Kerk te winnen omdat er buiten haar geen heil te verwachten valt. Hij verkondigt het geloof en dient sacramenten toe. Maar zijn verblijf op Molokai, tussen de melaatsen, brengt hem ertoe oog en handen te hebben voor de noden van elke mens en van de totale mens . Hij wordt een ander type missionaris. 

Damiaan,  een religieus die lepra op de wereldkaart zet

Alleen al door zich op het melaatseneiland te vestigen trekt Damiaan de aandacht.  Als hij zelf melaats wordt, vergroot die aandacht  aanmerkelijk en reikt ten slotte tot in Londen, centrum van het toenmalige Britse wereldrijk.Twee maand na zijn dood en duidelijk eraan gelinkt, wordt daar de eerste organisatie ter bestrijding van lepra opgericht. Sindsdien is het aantal melaatsen op de wereld, door de Wereldgezondheidsorganisatie in Genève ooit  op vijftien  miljoen geschat, geslonken tot één miljoen. 

Damiaan, een man met karakter

Damiaan  stond bekend als koppig en vasthoudend. Het is duidelijk dat hij zonder die karaktertrekken het op Molokai niet zou hebben uitgehouden en de melaatsenkolonie niet zo grondig zou hebben veranderd. Hij kwam in conflict met zijn burgerlijke en religieuze overheid. Ook met confraters. Maar hij had evenzeer een hartelijke omgang en een goede samenwerking met tal van anderen die op de kolonie werkzaam waren. Dat alles wijst op zijn vastberadenheid, op zijn ‘weten wat hij wilde’, op zijn gezond verstand, op zijn  onbaatzuchtige inzet, kortom, op een evenwichtige aanpak van de uitdagingen die op hem afkwamen. 

Damiaan en het lijden

Molokai is een groot sterfhuis. Damiaan is er van de morgen tot de avond omringd door het grote en uitzichtloze lijden van honderden melaatsen. Zelf aangetast door lepra maakt hij het hele lijdensproces van de ziekte door en sterft eraan. Toch noemt hij zijn soms maandenlange eenzaamheid en vooral zijn conflicten met burgerlijke en religieuze oversten  “erger dan lepra”. Maar in zijn  brieven mediteert hij over het lijden Jezus Christus, over Simon van Cyrene,  over Golgotha,  en komt hij tot aanvaarding en sereniteit.  Die rust straalt uit over de hele melaatsengemeenschap, tot verwondering van bezoekers. 

Damiaan laat ons de kern van het christelijk geloof ontdekken

Citaten uit het evangelie die deze kern omschrijven zijn: bemin God bovenal en uw naaste als uzelf, of geen groter liefde dan wie zijn leven geeft voor zijn vrienden. Wanneer Damiaan aan zijn bisschop voorstelt definitief in de melaatsenkolonie te willen blijven, dan kent hij de risico’s van besmetting en dood,  d.w.z. geeft hij zijn leven voor zijn vrienden. Zijn uitspraak zonder het Heilig Sacrament zou ik het hier niet uithouden  situeren de geestelijke bron waaruit hij put in de woorden die uitgesproken worden op het hoogtepunt van de Eucharistie: dit is mijn lichaam, gebroken en gegeven voor u. In de loop van de geschiedenis hebben weinigen  zich zo ver ingezet als Damiaan. 

Open geest

In het Oceanië van de negentiende eeuw hebben katholieken en protestanten mekaar hevig bekampt. Ook Damiaan leeft aanvankelijk in die vijandige sfeer. Maar zijn confrontatie met het grote lijden van de melaatsen brengt hem ertoe taboes te doorbreken. Gaandeweg bekommert hij zich om alle melaatsen, ook die van een andere gezindheid zijn, zonder hen te willen bekeren. Hij heeft anglicaanse en lutherse vrienden. Hij doet wat in die tijd niet geoorloofd is en neemt  geld in ontvangst afkomstig uit een anglicaanse parochie in Londen. 

Damiaan blijft in de belangstelling

Vanaf  zijn dood in 1889 tot op vandaag is Damiaan nooit verdwenen uit het collectieve geheugen en uit de volkse devotie. Er is een stroom aan publicaties over hem op gang gekomen,  het aantal kunstenaars dat een werk aan hem heeft gewijd is haast niet meer te tellen. Herdenkingsplechtigheden als de overbrenging naar België van zijn stoffelijk overschot in 1936, het eeuwfeest van zijn afsterven in 1989 en zijn zaligverklaring in 1995 zijn  tenslotte uitgemond in de Grootste Belg in 2005 en nu in zijn heiligverklaring. 

Damiaan inspireert

Van bij zijn dood tot op vandaag hebben beroemde figuren hun bewondering voor Damiaan uitgesproken en de vraag gesteld naar de bron van zijn enorme inzet. Zo de wereldbekende Engelse schrijver Stevenson, de Indiase vrijheidsheld Gandhi,  de Nobelprijs-winnares moeder Teresa, en nog vele anderen.  In zijn voetspoor hebben duizenden zich geroepen gevoeld tot melaatsenzorg, tot het opnemen van een bijzondere taak in de samenleving, tot het kloosterleven, tot het priesterschap.Vandaag  is onze samenleving onderhevig aan grondige veranderingen.  Damiaan kan hierin een anker zijn. Ongeremde individualisering en commercialisering gaan gepaard met een groeiende vraag naar solidariteit en spiritualiteit.  Wie met Damiaan bezig is, weet dat hij inspireert.   

7. ZIJN TIJDGENOTEN EN VRIENDEN 

Bijna de hele tijd dat hij op Molokai verblijft, is Damiaan alleen en vraagt hij om hulp. In de loop der jaren, maar voornamelijk tegen het einde van zijn leven, komt die hulp inderdaad opdagen: Joseph Dutton,  de zusters franciscanessen en hun aalmoezenier Wendelinus Moellers,  James Sinnett, de Luikse priester Lambert Conrardy, enz. De hulp die hij onder andere krijgt van Hawaïaanse en Europese protestanten maakt dat hij de bestaande rivaliteit tussen hen achter zich laat en dat hij vriendschapsbanden met  hen aanknoopt. Zo wordt hij bevriend met de anglicaanse schilder Edward Clifford, die verschillende portretten maakt van de zieke Damiaan. Maar er zijn er ook anderen.

Joseph Dutton (Slowe, Verenigde Staten 1843 – Molokai 1931)

Deze Amerikaan komt onverwachts op Molokai aan, op 29 juli 1886. Door Damiaan te helpen, probeert hij af te rekenen met een woelig verleden dat  werd getekend door alcoholisme, een echtscheiding en zijn deelname aan de Amerikaanse burgeroorlog.  Hij houdt zich bezig met het weeshuis voor jongens en de medische zorg voor de melaatsen. Hij sterft op Molokai op de leeftijd van 88 jaar, na er 45 jaar te hebben gewerkt.

Pater Wendelin Moellers (Dülmen, Duitsland 1850, Honolulu 1914) 

Na 7 jaar lang missionaris te zijn geweest op de Markiezeneilanden en 3 jaar op het eiland Oahu (Hawaï) komt hij in november 1888 op Molokai aan. Hij houdt zich bezig met het tweede dorp op het melaatseneiland en geeft geestelijke bijstand aan de drie zusters die daar pas zijn aangekomen. Hij leidt de begrafenis van pater Damiaan, over wiens laatste ogenblikken hij een ontroerend verslag schrijft.  Tot 1902 blijft hij op Molokai. Daarna zet hij zijn zendingswerk voort op een ander eiland van de archipel.

Priester Conrardy (Luík 1841 - Shek lung, China 1914)

Deze Waalse priester voegt zich op 17 mei 1888 bij pater Damiaan. Deze voormalige vicaris van Stavelot is missionaris geweest in India en heeft gewerkt te midden van de Indianen van Oregon (Verenigde Staten). De verstandhouding tussen de twee mannen is uitstekend. Na de dood van Damiaan, die hij bijgestaan heeft in zijn laatste ogenblikken, blijft Conrardy nog 6 jaar op Molokai. Vervolgens gaat hij op 54-jarige leeftijd geneeskunde studeren in de Verenigde Staten, waarin hij in 1900 een doctorsgraad behaalt. Daarna gaat hij naar China waar hij in Shek Lung (bij Canton) een leprozenkolonie sticht (meer dan 700 patiënten). Daar werkt hij tot aan zijn dood.

Moeder Manarme Kopp of Cope (Heppenheim, Duitsland 1838 - Molokaí 1918)

Zij is twee jaar oud wanneer zij naar de Verenigde Staten emigreert.  Zij treedt toe tot de franciscanessen van Syracuse (New York) en vertrekt in 1883 naar Hawaï om in het ziekenhuis van Honolulu de melaatsen te verzorgen. In 1888 gaat zij met twee andere zusters naar de melaatsenkolonie op Molokai waar zij de weesmeisjes onder haar hoede neemt. Zij werd op 15 mei 2008 zalig verklaard.

Pater Albert Montiton  (Sourdeval, Frankrijk 1825 - Miranda, Spanje 1894)

Deze confrater van pater Damiaan is drie en een half jaar op Molokai geweest (1881-1885). Daarvoor heeft hij gedurende lange tijd missioneringwerk gedaan op de Tuamutu-eilanden. Men heeft ten onrechte gedacht dat hij melaats was. Hij predikt in een van de twee dorpen op het melaatseneiland. Deze driftige en onrustige musicerende priester ("De zang is de helft van het zendingswerk") kan niet goed met Damiaan opschieten. Toch is het  pijnlijk voor Damiaan om Montiton te zien vertrekken waardoor hij alleen achter blijft. 

8. GETUIGENISSEN OVER PATER DAMÍAAN

Pater Damiaan is voor alles een missionaris.  Zijn leven lang is hij de spreekbuis geweest van Gods liefde voor alle mensen, Hij draagt deze liefde uit tot in de meest afgelegen streken en gaat hierbij tot het uiterste. Zijn moed, geloof, wilskracht en geestelijke sereniteit wekken bewondering op en zijn bekendheid overschrijdt alle grenzen. Hieronder volgen enkele getuigenissen.

Mahatma Gandhi tijdens een redevoering voor de studenten van Lahore in 1946:  "Dat de hulp aan de melaatsen de katholieke missionarissen zo ter harte gaat, komt omdat  niets anders een zo grote opofferingsgezindheid vraagt. Je moet hiervoor willen streven naar het hoogste ideaal en je moet jezelf totaal kunnen verloochenen. De wereld van de politiek en pers kent  weinig helden die te vergelijken zijn met pater Damiaan.  Binnen de katholieke Kerk hebben duizenden mensen in navolging van pater Damiaan hun leven in dienst gesteld van de melaatsen. Men zou zich kunnen afvragen waar zoveel heldenmoed vandaan komt. "Antwoord van Damiaan op deze vraag: "Zonder de aanwezigheid van onze Meester in mijn armzalige kapelletjes had ik nooit mijn leven op het spel kunnen zetten te midden van de melaatsen op Molokai."

Robert Louís Stevenson (1850-1894), de schrijver van "Schatteneiland" en "Dr. Jekyll en Mr. Hyde",  is in Honolulu wanneer pater Damiaan sterft. Een maand later brengt hij een bezoek aan de melaatsenkolonie.  Wanneer een krant het jaar daarna de brief van een protestantse dominee publiceert waarin de goede naam van pater Damiaan wordt belasterd, reageert hij hierop door middel van een zeer felle open brief waaruit hier een fragment volgt:  'Was Damiaan ongemanierd? Misschien wel. Het spijt mij zeer voor de melaatsen dat  zij slechts een boer en lomperik als hun broeder en pater hadden. Maar waarom was u met al uw verfijning niet hier om hen te troosten met de verlichting van de beschaving?  Mag ik u eraan herinneren dat wij reden hebben eraan te twijfelen dat Johannes de Doper een gentleman was. Of wat Petrus betreft, over wiens leven u in uw preken ongetwijfeld vol lof bent. Het is duidelijk dat hij als prediker lomp en eigenzinnig was. Toch wordt ook hij, zelfs in onze protestantse bijbels, Sínt Petrus genoemd" (1890).Dit antwoord heeft in grote mate bijgedragen tot de bekendheid van pater Damiaan in de Engelstalige wereld.

Zuster Emmanuelle van Kaíro - die te midden van de voddenrapers van Kaíro leefde en zich inzette om hun levensomstandigheden te verbeteren - vertelt: "Als jong meisje, in de jaren 1920-1925, was ik verrukt door het epos van pater Damiaan. Tot aan de dood op een ver eiland gaan leven om arme melaatsen, door iedereen in de steek gelaten, de liefde van Christus te brengen, dat was werkelijk het toppunt van Liefde. Het gezicht van pater Damiaan, die als gevolg van liefde melaats was geworden, fascineerde mij. Hij heeft zijn capaciteiten werkelijk ten volle benut (...) Dankzij pater Damiaan ben ik tenslotte terechtgekomen bij de voddenrapers waar ik al 22 jaar net als hij, het boeiendste leven leid dat een menselijk wezen kan hebben op deze aarde."   

9. KUNSTENAARS EN DAMIAAN

Reeds tijdens zijn leven is pater Damiaan een bron van inspiratie geweest voor kunstenaars. Enkele maanden voor zijn dood maakt de Engelse schilder Edward Clifford nog het beroemde portret waarop Damiaan, met op zijn hoofd een strohoed, de Navolging van Christus leest. Bij gelegenheid van zijn bezoek aan Molokai maakte hij een vijftal waterverfschilderijtjes en zich hierop baserend schilderde hij in Londen het grotere bekende portret.Na zijn dood blijft pater Damiaan schilders en beeldhouwers inspireren. Van de veie werken die hiervan het resultaat zijn,  laten we er enkele de revue passeren. 

Het oudste standbeeld

In 1894, 5 jaar na de dood van pater Damiaan, maakt Constantin Meunier (1831 -1905) het standbeeld dat zich in de buurt van de St-Jacobskerk in Leuven bevindt (Brusselsestraat). “Met dit beeld creëerde Meunier een prototype dat tot op vandaag wordt gebruikt om Damiaan op een herkenbare manier voor te stellen.”Meunier, die in Brussel is geboren, is vooral bekend als schilder en beeldhouwer van arbeid op het land en in de fabriek, die hij zowel realistisch als episch weergeeft.  Zijn Damiaan daarentegen is veeleer een geïdealiseerde weergave: een rijzige gestalte die met het kruis in de hand de melaatse die op hem steunt, de hemel toont.  Net als het werk van Marisol maakte dit beeldhouwwerk indertijd uiteenlopende reacties los. Het is ook moeilijk om er een geschikte plaats voor te vinden: het beeld is verschillende malen verplaatst, maar men heeft tot op heden nooit een goede plaats kunnen vinden.

Het meest opzienbarende standbeeld

In de 'National Gallery’ in het Capítool  in Washington bevindt zich te midden van de witmarmeren werken een indrukwekkend beeld in brons: dat van pater Damiaan.Het staat er sinds 1969 en vertegenwoordigt Hawaï, de vijftigste staat van de VS. Dit standbeeld  is van de hand van Marisol Escobar.  Deze kunstenares, die in 1930 in Parijs is geboren uit Venezolaanse ouders, woont nu in New York.Op de kritiek van de mensen die er de voorkeur aan hadden gegeven om Damiaan in een heroïsche pose of in de bloei van zijn leven te zien, toen zijn gezicht nog niet door die vreselijke ziekte was verminkt, reageert Marisol als volgt: "Ik heb een aantal foto's van pater Damiaan gekregen. Ik heb de foto gekozen waarop hij er uitziet als een rijp man. Ik vind dit beeld mooi en ik ben er diep door geraakt Het toont de wilskracht en de persoonlijkheid van iemand die zijn taak heeft volbracht. Het geeft me de indruk van een man die zichzelf heeft ontdekt op Hawaï en die zelf Hawaíaan is geworden. Ik zie niet in wat er verkeerd is aan ouderdom. Ik vind die juist boeiend en mooi en ze boezemt mij ontzag in. In Damiaan voel ik het mysterie van een lichamelijke verandering, alsof hij geworden was wat hij wilde zijn."Hetzelfde standbeeld bevindt zich ook in Honolulu  voor het gebouw van de senaat.

Zelfs in Japan

In 1975 maakt de Japanner Yasutake Funakoshi een bronzen beeld van pater Damiaan. Bij de dood van zijn zoontje heeft deze kunstenaar, door het lezen van een biografie, pater Damiaan ontdekt.  Dit personage fascineert hem dermate dat hij zich tot het katholicisme bekeert. In 1984 schenkt hij dit werk aan het Museum voor Moderne Kunst in Brussel.

En verder nog...

Voor de kerk van Tremelo, het dorp waar pater Damiaan geboren is, staat een bronzen standbeeld dat gemaakt is door Jan Boedts en dat onthuld is in 1963.In de kerk van de paters van de Heilige Harten in Leuven bevindt zich sinds 1993 een door Frans Reyníers ontworpen houten standbeeld. Er is ook een glas-in-lood raam dat in 1976 door de oud-leerlingen van de voormalige school in Suarlée, dichtbij Namen, werd geschonken.Een meer recent standbeeld is ongetwijfeld dat vervaardigd door  kunstenares May Claerhout. Het beeld werd speciaal ontworpen met het oog op de zaligverklaring van pater Damiaan en werd op 3 december 1994 ingewijd door kardinaal Godfríed Danneels.  Het bevindt zich aan de zuidkant van de Basiliek van Koekelberg in Brussel.   De basiliek bezit verder een glas-in-loodraam dat pater Damiaan voorstelt.Ter gelegenheid van de zaligverklaring werden veel nieuwe beelden van pater Damiaan gemaakt, Verschillende daarvan zijn in parochiekerken geplaatst, o.m. in de Sint-Egidiuskerk in Sint-Gillis-Waas en in de H. Hartkerk in Kortrijk (Pottelberg).  Ook het Damiaanbeeld in porselein dat Achiel Pauwels maakte voor de Sint-Romboutskathedraal werd geplaatst in het verlengde van de zaligverklaring.  In de St-Antoniuskerk in Charleroi Villa Basse en in de St-Annakerk te Koekelberg (Brussel) bevindt zich een ceramiek van Max van der Linden.Laat ons ook niet het prachtige wandtapijt vergeten, “Ontworpen door Marcel Laforêt en geweven door het atelier Chaudoir te Brussel voor het Belgische paviljoen op de wereldtentoonstelling van Parijs in 1937 …” Het is te bewonderen in het Damiaanmuseum in Tremelo. Félix de Boeck heeft verschillende portretten geschilderd van pater Damiaan op zijn sterfbed.  "Een vuurgloed van goedheid" zo was voor hem het gezicht van de zieke priester in zijn laatste uren.

Het meest recente monument in België 

In 2005-2006 maakte de priester-beeldhouwer Omer Gilliet ter ere van de “Grootste Belg” Pater Damiaan een gigantische totem. Deze staat aan de ingang van de Zalige Damiaanparochie in Kortrijk. Gilliet, die bij voorkeur werkt met wrakhout, maakte een voorstelling van de melaatse Damiaan met daarbij verwijzingen naar zijn geboortedorp Tremelo en zijn leven en werk op Molokaï. Naarmate de bekendheid van Damiaan toeneemt, worden er steeds meer beelden en andere kunstwerken gemaakt die zijn persoon en zijn werk onder de aandacht willen brengen. En dit zal zeker in de tijd rond de heiligverklaring nog toenemen.  

10. HET HEILIGVERKLARINGSPROCES

Naar aanleiding van de aankondiging van de datum van de heiligverklaring van pater Damiaan willen we graag een korte toelichting geven bij het verloop van enkele procedures uit het zalig- en heiligverklaringsproces en aangeven hoe deze verliepen m.b.t. de zaak van pater Damiaan.   

Procedure voor de zaligverklaring

Wanneer men denkt dat iemand in aanmerking komt voor een zaligverklaring wordt er een “kerkelijk proces” (met getuigen en advocaten) op gang gebracht. Men gaat na of de persoon in kwestie op een uitzonderlijke wijze zijn christelijk geloof heeft beleefd. In officiële taal heet dat “het onderzoek naar de heldhaftigheid van zijn deugden”. Van het ogenblik af dat dit onderzoek gestart is, mag de persoon “dienaar Gods” genoemd worden. De bedoeling is om te zien of deze persoon een voorbeeld en een inspirerende figuur kan zijn voor zijn medemensen. Dit onderzoek kan langere tijd, zelfs meerdere jaren in beslag nemen. Het eerst doel van dit proces is de zaligverklaring. Hier wil men bereiken dat de “zalige” als voorbeeld en inspiratie kan dienen in zijn eigen midden. Dat is in de plaats waar hij vandaan komt, de plaats waar hij gewerkt heeft en de gemeenschap waartoe hij eventueel behoord heeft (orde of congregatie). Daarom begint een zaligverklaringsproces ook altijd in een bisdom en wordt pas in een later tijdstip overgedragen aan Rome.  

Zaligverklaring van Damiaan

Onmiddellijk na zijn overlijden werd een poging gedaan in Hawaii om zoveel mogelijk materiaal (geschriften enz.) en getuigenissen samen te brengen. Maar er was eigenlijk geen stuwende kracht om dit alles te coördineren en te stimuleren en onder de druk van het algemene missiewerk kwam de zaak op de achtergrond. Rond 1935 kwam vanuit België weer meer aandacht voor een mogelijke zaligverklaring en in dit perspectief moet ook de overbrenging van zijn stoffelijk overschot in 1936 gezien worden. Hiermee werd Damiaan terug in de aandacht gebracht.  Daarnaast kwam het initiatief voor het openen van het  proces toe aan de bisschop van Mechelen, dit is het bisdom waar de kandidaat-zalige begraven is.  Het officiële proces van de zaligverklaring werd ingeleid in 1938. Na de nodige vaststellingen en onderzoekingen werd het proces in 1955 overgemaakt aan het Vaticaan in Rome. In 1977 werd officieel de heldhaftigheid van zijn deugden erkend waardoor Damiaan de titel van “eerbiedwaardige dienaar Gods” kreeg. Ondertussen had zich ook heel de problematiek afgespeeld van het wonder dat nodig is voor een zaligverklaring. In 1895 reeds was er sprake van een miraculeuze genezing  van zuster Semplicie Hué maar deze genezing werd eerst niet herkend als miraculeus. Toen echter aan alle andere vereisten voor de zaligverklaring voldaan was, werd met bijna 100 jaar vertraging de genezing toch als miraculeus aanvaard. Op 13 juni 1991 werd het decreet van de zaligverklaring ondertekend. Op pinksterdag, 4 juni 1995 werd pater Damiaan in Koekelberg door paus Johannes-Paulus II zalig verklaard. Dit betekent dus dat pater Damiaan in de Belgische bisdommen (land van oorsprong), het Hawaiaanse bisdom (landsgedeelte waar hij werkzaam was) en de congregatie van de Heilige Harten (waartoe hij behoorde) vereerd en aangeroepen mag worden en op een speciale wijze als voorbeeld gesteld mag worden voor de gelovigen. Hij kreeg ook een feestdag toegewezen in de liturgische kalender. Gewoonlijk is dat de dag van het overlijden. Voor pater Damiaan zou dat 15 april zijn, maar de ondervinding leert dat die dag dikwijls in de Goede Week of in de paasdagen valt, dagen waarop de liturgie geen heiligenverering toelaat. Daarom werd voor pater Damiaan de dag van 10 mei gekozen. Dat is de dag waarop pater Damiaan (in 1873) voor het eerst voet aan wal zette in Molokaï. 

Procedure voor de heiligverklaring

Het proces van heiligverklaring is in de loop der jaren, vooral de laatste eeuw, erg vereenvoudigd. Vroeger moest men het onderzoek over de heldhaftigheid der deugden met al wat daarbij hoorde helemaal overdoen. Nu is dat niet meer nodig. Als hij heldhaftig was voor de zaligverklaring dan is hij dat ook nog voor de heiligverklaring, tenzij er nieuwe elementen aan het licht zouden komen. De heiligverklaring is ook geen hogere trap van heiligheid, maar betekent in de eerste plaats dat deze persoon zo belangrijk is als voorbeeld in inspiratiebron dat het goed is dat hij gekend, geëerd, gewaardeerd en inspirerend is voor alle gelovigen over heel de wereld. Het wordt een universele heilige. Wat wel nog nodig is voor een heiligverklaring is een tweede mirakel. Deze erkenning gebeurt in verschillende stappen. Eerst moet een commissie van geneesheren vaststellen dat de genezing (want meestal gaan deze wonderen over een genezing, maar het zou ook anders kunnen zijn) niet op natuurlijke wijze kan verklaard worden. Dan moet een commissie van theologen vaststellen dat het een miraculeuze genezing is, dus op voorspraak van een zalige, en tegelijkertijd constateren op wiens voorspraak dat gebeurd is. Als dit dossier wordt goedgekeurd, moet het aangeboden worden aan een commissie van kardinalen en bisschoppen die het op hun beurt moeten goedkeuren en aanbieden aan de paus. Indien de paus dit alles aanvaardt kan hij “decretum super miraculo “ uitvaardigen en dan staat niets meer de canonisatie in de weg. 

De zaak van pater Damiaan

Reeds korte tijd na de zaligverklaring van Damiaan werd er al uitgezien naar het moment van de heiligverklaring of canonisatie. Hiervoor is een erkend mirakel onontbeerlijk.  In 1999 werd mevrouw Audrey Toguchi (Honolulu – Hawaii) genezen verklaard van een ongeneeslijke kanker met uitzaaiingen (vastgesteld tussen 1996 en 1998), zonder dat daarvoor een medische verklaring was. Volgens haar gebeurde die onverklaarbare genezing op voorspraak van de zalige pater Damiaan. In 1998 ging ze vanwege haar uitzichtloze situatie samen met haar familie regelmatig bidden op het graf van pater Damiaan in Kalawao.  Alle documenten omtrent  deze genezing werden door de Algemene Postulator in Rome, pater Emilio Vega Garcia, overgemaakt aan de medische commissie van de Congregatie voor de Heiligverklaringen. Op 18 oktober 2007 hebben de technische specialisten (geneesheren) de documenten onderzocht tijdens een ‘Consulta Medica’. De vijf geneesheren kwamen unaniem tot het besluit: “Wat de genezing van mevrouw Audrey Toguchi betreft, kunnen we zeggen dat ze niet gewoon uitzonderlijk is, maar buitennatuurlijk.” Op 29 april kwam heel dit onderzoek, samengebracht in een dossier van 400 bladzijden, voor een commissie van 20 consultoren-theologen die beslisten dat de genezing van bovennatuurlijke, dus wonderbaarlijke aard is en daarenboven in oorzakelijk verband staat met het aanroepen van pater Damiaan.   In een volgende stap werd het dossier doorgeschoven naar de Commissie van de Kardinalen en de Bisschoppen, en dan na goedkeuring  naar de paus zelf. De paus ondertekende op 3 juli 2008 het decreet dat de wonderbaarlijke genezing, toegeschreven aan de tussenkomst van pater Damiaan, erkent. Op zaterdag 21 februari 2009 deelde de paus mee dat de heiligverklaring van pater Damiaan zal plaatsvinden in Rome op zondag 11 oktober 2009.  

Damiaan is een inspirerend voorbeeld

Reeds tijdens zijn leven maar vooral na zijn overlijden heeft pater Damiaan wereldwijd mensen beroerd en geïnspireerd. En we zijn ervan overtuigd dat een heiligverklaring zijn inspirerende kracht voor christenen wereldwijd alleen maar kan versterken.   De inspirerende kracht van Damiaan ligt volgens ons hierin: -         zijn christelijke en gelovige levenshouding-         zijn radicaal evangelisch engagement voor uitgestoten mensen-         zijn menselijk omgaan met tegenslagen en problemen-         zijn trouw aan een genomen engagement, ook als het moeilijk wordt-         zijn betrokkenheid op de hele wereld Dit alles zal door de officiële heiligverklaring in Rome onderstreept en versterkt worden.   

11. HET GENEZINGSWONDER

Dankzij deze vrouw, Audry Taguchi, wordt Damiaan heilig verklaard 

Gesprek met Audrey Toguchi, de vrouw die bad tot pater Damiaan en miraculeus genas van terminale kanker

'Toen mijn dokter zei dat ik terminale kanker had en dat hij nog chemo wilde proberen, zei ik dat ik in plaats daarvan naar Molokai zou gaan om tot Damiaan te bidden.' Een jaar later, zonder enige behandeling, bleek Audrey Toguchi helemaal genezen. De medische wetenschap staat voor een raadsel. Het mirakel dat Audrey Toguchi overkwam, leidt binnenkort tot de heiligverklaring van pater Damiaan.            

Audrey Toguchi - vandaag is ze 80 - is geboren en getogen in Honolulu. Ze is getrouwd, heeft twee volwassen zonen en was haar hele leven lang lerares maatschappijleer aan een middelbare school in de hoofdstad van Hawaï. In 1996 maakte Audrey een val. Dat zorgde voor een enorme bloeduitstorting op haar linkerbil. Maanden later, toen de bloeduitstorting bijna was verdwenen, ontdekte ze op dezelfde plaats een gezwel. Dat bleef maar groeien. Uiteindelijk, ruim een jaar na het incident, kwam ze bij Walter Chang terecht, een bekende chirurg in Honolulu. Ze bleek aan liposarcoom te lijden, een kwaadaardig gezwel van de vetweefselcellen. In januari 1998 verwijderde dokter Chang bij Audrey een gezwel van een vuist groot, waarna ze bestraling kreeg. Acht maanden later, in september 1998, werden bij Audrey Toguchi drie nieuwe gezwellen vastgesteld, uitzaaiingen, deze keer in haar longen. 'Het verdict was hard', zegt Audrey Toguchi als ik haar ontmoet in een restaurant in Pearl City, op een boogscheut van de historische site Pearl Harbor. 'Dokter Chang zei dat de kanker mij goed te pakken had en dat ik wellicht niet lang meer te leven had. Ja, ik was terminaal, zei hij. Maar hij wilde toch nog chemotherapie proberen. Ik keek hem strak aan en ik zei: Laat maar. Ik ga op het graf van pater Damiaan voor mijn genezing bidden. Dokter Chang keek maar raar, toen.' 
           

Audrey Toguchi kénde pater Damiaan. In 1936, ze was toen pas acht, had ze samen met haar klasgenootjes in Honolulu staan toekijken hoe de kist met het in Kalawao op het eiland Molokai opgegraven lichaam van pater Damiaan naar België werd overgebracht. 'Ik herinner het mij alsof het gisteren was. Langs de weg stonden duizenden mensen om Damiaan uit te wuiven. Er heerste een ongelooflijke droefenis. Niemand wilde hem laten vertrekken, de man die zoveel goeds had gedaan voor de verschoppelingen van Hawaï, de melaatsen. Maar ze hadden ons gezegd dat hij maar beter naar België kon gaan, want dat dat zijn eventuele zaligverklaring zou versnellen. Toen de kist voorbijkwam, riepen we bye bye en velen pinkten een traan weg.' 
           

Audrey Toguchi is opgegroeid in een parochie die werd geleid door paters van de Heilige Harten, de congregatie waartoe Damiaan behoorde. Bijgevolg kwam die Belgische missionaris regelmatig onder de aandacht. Maar naar Kaulaupapa, de landtong van het eiland Molokai, waar naast de Sint-Philomenakerk in Kalawao Damiaans lege graf lag, gingen de Hawaïanen niet. Ook Audrey Toguchi niet. 'Natuurlijk niet', zegt ze. 'Kalaupapa was verboden terrein. Vergeet niet dat tot 1969 leprapatiënten naar ginder werden verbannen - vandaag wonen er nog 23. Kalaupapa was dus een plek waarvan iedereen wel het bestaan afwist, maar waar niemand ooit voor zijn plezier naartoe trok. Bovendien had iedereen een heilige schrik om zelf lepra te krijgen. Dus neen, naar Kalaupapa gingen we niet. Nooit.' 
           

In september 1997 ging ze voor de allereerste keer. 'Ik was al eens ernstig ziek geweest - ze hebben toen een nier bij me weggenomen - en ook toen had ik mijn lot in de handen van God gelegd. In 1997 ben ik gaan bidden op Damiaans graf. Ik was zeer ziek en wist nog niet dat ik kanker had. Ik heb toen mijn twee zussen meegenomen. Met opzet, want wat had Jezus gezegd? Waar twee of drie verenigd zijn in mijn Naam, daar ben ik in hun midden. We hebben ons op Kalaupapa aangesloten bij een groep waarvan toevallig twee Californische priesters deel uitmaakten. Zij hebben een mis opgedragen in Sint-Philomena, Damiaans kerkje. Daar heb ik gebeden, gesmeekt: God, alstublieft, breng me bij een dokter die weet wat ik heb en die mij kan genezen.' Korte tijd later belandde Audrey Toguchi in het kabinet van Walter Chang, die het gezwel in haar linker bil wegsneed en tegen wie ze acht maanden later, toen hij de uitzaaiingen had ontdekt, zei dat ze stopte met de behandeling en dat ze nog eens naar Kalaupapa zou reizen, deze keer met haar man Yukio. 'Drie priesters lazen elke dag een mis voor mij en er waren gebedsgroepen die baden voor mijn gezondheid. In de herfst van 1998 zijn mijn man en ik dan naar Kalaupapa gevlogen. Ik heb geknield bij het graf van Damiaan waarin op dat ogenblik zijn rechterhand alweer begraven lag. Pater Damiaan, wil u alstublieft bij God een goed woordje voor mij doen? Ik heb het zo hard nodig.
           

Een maand na het verdict dat ze terminaal was, bleek op nieuwe röntgenfoto's dat de tumoren in Audrey's longen verkleind waren. 'Dokter Chang keek mij ongelovig aan. Ben jij bij een andere dokter geweest, vroeg hij. Heb je toch chemo gehad? Kruiden? Hij begreep er niets van, en nog minder toen in augustus 1999 er in heel mijn lichaam geen spoor van kanker meer te bespeuren viel. Maar ik begreep het wel: dit was Gods werk, en dat van pater Damiaan. En dokter Chang - een ongelovige, hé! - zei: Dat kun je maar beter even aan het Vaticaan laten weten. Dat heb ik gedaan. Ik heb de paus een brief geschreven. Het tweede mirakel dat nodig was voor Damiaans heiligverklaring was in mijn brief helemaal niet aan de orde. Ik heb daar toen ook niet één seconde aan gedacht. Ik wilde de paus alleen maar laten weten dat God, door Damiaan, mijn gebed had verhoord. Hij had mijn leven gered!' 
           

Waarom aanhoort God de smeekbede van Audrey Toguchi en niet die van duizenden anderen die wellicht even dringend als zij hulp van doen hebben? 'God helpt iedereen,' zegt Audrey, 'we willen het alleen niet altijd zien. We zijn ook veel te egoïstisch. We vragen aan God dat hij ons geneest en als hij dat niet doet, zeggen we dat hij ons niet heeft geholpen. Maar misschien heeft hij ons wel op een andere manier geholpen, hé? Ach, we zijn ziende blind. We moeten leren ons leven in het volste vertrouwen in de handen van God te leggen. Dan zul je zien: alles komt goed.'
           

Het antwoord van het Vaticaan liet wat op zich wachten, en de allereerste reactie was niet mis. 'Ik geloof niet in mirakels', zei de Spaanse pater Emilio Vega Garcia, de man die postulator was geweest voor Damiaans zaligverklaring en nu door het Vaticaan op de procedure voor zijn eventuele heiligverklaring werd gezet. Pater Emilio organiseerde in Honolulu twee tribunalen waarbij alle betrokkenen bij de zaak-Toguchi werden ondervraagd. 'Enkele paters, mijn biechtvader, mijn echtgenoot, mijn zussen, mijn artsen... Allen moesten opdraven. We waren best zenuwachtig, ja. Het had helemaal niets van een rechtszitting, eerder iets van een mondeling examen. Wat waren de goede antwoorden? Ik wist het niet, maar dat vond ik ook niet van belang. In eer en geweten antwoorden, daar kwam het op aan. We moesten ook verschijnen voor de advocaat van de duivel, de man die argumenten tegen Damiaan moest verzamelen. Dat was een priester uit New York. Ik ben de slechterik , zei hij. Maar neen, zei ik, jij doet gewoon je werk..
           

Even dreigde er een kink in de kabel te komen, toen het ziekenhuis waar Audrey Toguchi was verpleegd geen sluitend bewijs kon voorleggen dat ze echt kanker had gehad. Audrey Toguchi: 'Alle röntgenfoto's waren zoek geraakt! Dokter Chang was razend, maar gelukkig had hij enkele foto's apart gehouden. Omdat hij mijn zaak zo merkwaardig vond, hield hij persoonlijk over mij een dossiertje bij. Chang noemde dat een gelukkig toeval. Ik zie er eerder de hand van Damiaan in.'
           

In maart 2007 verklaarde de medische commissie van het Vaticaan dat Audrey Toguchi's genezing van uitgezaaid liposarcoom wetenschappelijk niet uit te leggen was. Later dat jaar zette ook de theologische commissie het licht op groen voor een heiligverklaring. Op 3 juli 2008 ondertekende paus Benedictus XVI het document waarin werd beslist tot Damiaans heiligverklaring. 'Ik wíst dat het zou gebeuren', zegt Audrey Toguchi. 'Voor mij was de vraag niet of Damiaan heilig zou worden verklaard, maar wanneer. Ik hoorde zoveel mensen klagen over het feit dat het Vaticaan zoveel tijd nodig had om tot een beslissing te komen. Waar wachten ze op, vroeg iedereen zich af. Ik heb me daar nooit druk over gemaakt. Relax, zei ik. God regelt dat wel . En zie!' 
           

Audrey Toguchi houdt zich ver van de publiciteit. Maar sinds Larry Silva, bisschop van Honolulu, zeer tegen de zin van de paters van de Heilige Harten in Hawaï haar identiteit bekendmaakte, vragen mensen haar om allerlei gunsten en om voor hen te bidden. 'Ik begrijp het uitzonderlijke van mijn situatie, maar ik loop niet te koop met wat mij is overkomen. Christus zei ooit: Al wie zichzelf verheft zal vernederd, en wie zichzelf vernedert zal verheven worden. Dat is een wijsheid waar ik graag naar leef. God is goed geweest voor mij, ik wil ook goed zijn voor anderen, maar daar niet mee te koop lopen. Ik lééf, ik ben gelukkig. Wat meer kan ik wensen? Ik wil voor Damiaans heiligverklaring graag naar Rome gaan, en naar zijn geboortegrond in België. Maar alleen als God dat wil. We zien wel. Voor de rest: Hang loose (maak je geen zorgen, nvdr), dit is Hawaï!' 

(een interview met Dirk Musschoot in ‘Het Nieuwsblad’ van 27-28 december 2008)  

12. DE RELIEKEN 

In 1936 werden de stoffelijke resten van pater Damiaan opgegraven in Molokai en teruggebracht naar  België met het schoolschip Mercator. Het was een nooit geziene gebeurtenis. Van Antwerpen over Tremelo tot Leuven stonden duizenden mensen langs de weg om het stoffelijk overschot van P. Damiaan te begroeten. Hoogwaardigheidsbekleders uit het religieuze, politieke en culturele leven hielden eraan om hem hulde te betonen. Het zou ook de eerste aanzet zijn om het proces van de zaligverklaring op gang te brengen.
Sommigen beweren dat deze gebeurtenis het grootste aantal mensen ooit op de been heeft gebracht in ons land. Dus overal vreugde, fierheid en eerbetuigingen.
Maar dit was niet helemaal het geval. In Hawaï was men eerder bedroefd. Men had immers “hun” Damiaan weggehaald. Op Molokai bleef naast het Sint-Filomenakerkje een leeg graf achter.
Damiaan had immers zelf de wens uitgedrukt om daar begraven te worden. Vanaf het begin werd die overbrenging ervaren als een tekortdoen aan de melaatsen en heel de gemeenschap van Hawaï. Het verlangen om ooit deze toestand terug recht te zetten bleef leven.

Een gelegenheid om tenminste gedeeltelijk voldoening te bekomen bood zich aan in 1994 bij de (eerste poging tot) zaligverklaring van P. Damiaan. Volgens de kerkelijke voorschriften moet dan het stoffelijk overschot van de kandidaat-zalige geïdentificeerd worden. Dat was weliswaar al eens gebeurd in 1956 bij het begin van het apostolisch proces in Mechelen. Bij deze gelegenheid werd, gezien de toestand van de stoffelijke resten, het gebeente van de verschillende lichaamsdelen in afzonderlijke kistjes opgeborgen en zo, elk op zijn plaats terug in het graf geplaatst.

Bij deze nogal ingewikkelde behandeling was er een klein beentje uit de voetwortel en een haarlok niet in het juiste kistje terechtgekomen. Deze voorwerpen zijn dan apart verzegeld en bewaard gebleven in het Damiaanarchief in Leuven.

Voor de identificatie zelf was het nodig het graf nogmaals te openen. Burgerlijke en geestelijke autoriteiten in Hawaï hebben dan, langs het Vaticaan om, de vraag gericht aan kardinaal Danneels en aan de congregatie om over een waardevolle en symbolisch belangrijke relikwie te mogen beschikken. Er werd besloten om het kistje met de rechterhand terug te schenken aan Hawaï, wat dan ook gebeurd is. Met grote eerbetuigingen werd deze rechterhand die zoveel zegen heeft gebracht op Molokai, teruggeplaatst in het oorspronkelijke graf naast het Filomenakerkje.

Toen de heiligverklaring in zicht kwam, vond de bisschop van Honolulu Mgr. Larry Silva dat Hawaï recht had op een tweede relikwie. Molokai en het graf van P. Damiaan waren immers moeilijk bereikbaar en helemaal niet centraal gelegen. De kathedraal van Honolulu, waar P. Damiaan trouwens tot priester werd gewijd in 1863, was de uitverkoren plaats voor nog een tweede relikwie die de verering van de heilige moest vergemakkelijken. Langs het Vaticaan en het aartsbisdom werd opnieuw een aanvraag gedaan voor een relikwie. Dankzij de voorwerpen die nog berusten in het archief van P. Damiaan kon ook aan deze wens voldaan worden. Een voetwortelbeentje zal in een mooi reliekschrijn, vervaardigd door het Damiaaninstituut Aarschot, eerst aan de paus overhandigd worden en dan verder geschonken worden aan de bisschop van Honolulu. Hawaï bereidt zich reeds voor op deze gebeurtenis. Zoals gebruikelijk bij een heiligverklaring zal ook aan de paus zelf ten persoonlijke titel de tweede relikwie overhandigd worden.

Relieken hebben de functie om sommige verdienstelijke of beroemde personen, bijzonder uit de godsdienstig wereld op een speciale manier te gedenken en te vereren. Ze scheppen een nauwere en meer persoonlijk band met, in dit geval, pater Damiaan. Indien dit ertoe bijdraagt dat ook zijn geest van dienstbaarheid en edelmoedigheid zich verder verspreidt in onze samenleving dan kunnen wij daar enkel gelukkig om zijn.

13. DE CONGREGATIE VAN DE HEILIGE HARTEN 

Het is de congregatie van de Heilige Harten van Jezus en Maria die de missionaire roeping van Pater Damiaan vorm heeft gegeven. Deze congregatie heeft hem de spiritualiteit gegeven waaruit hij de kracht heeft geput om zich volledig aan de melaatsen te wijden.De congregatie van de Heilige Harten van Jezus en Maria is een apostolische religieuze familie met een mannelijke en een vrouwelijke tak. Om volwaardig lid te worden van de congregatie moet men kloostergeloften afleggen (gelofte van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid). Deze religieuze familie heeft ook een lekenafdeling. De congregatie werd in 1817 door Paus Pius VII als zodanig erkend.

De oorsprong

De congregatie is gesticht door pater Marie-Joseph Coudrin (1768-1837) en moeder Henriette Aymer de la Chevalerie (1767-1834).Pater Coudrin is een diocesane priester uit de streek van Poitiers in Frankrijk. Coudrin, die tijdens de Franse Revolutie tot priester werd gewijd, leeft de eerste jaren van zijn priesterschap ondergedoken, waarbij hij zijn leven verschillende malen op het spel zet bij  het bezoeken van zieken en stervenden. Later wordt hij vicaris-generaal in verschillende bisdommen: Mende, Troye, Rouen. Omdat hij als vicaris-generaal invloed kan uitoefenen, kan hij ervoor zorgen dat zijn stichting zich uitbreidt.Men vindt bij hem dezelfde kwaliteiten als bij pater Damiaan: moed om zijn leven op het spel te zetten, opofferingsgezindheid, vertrouwen in de voorzienigheid, liefde voor de eucharistie, eenvoud en hartelijkheid, pragmatisme...Moeder Henriette Aymer de la Chevalerie is eerder een mystieke en ascetische vrouw. Hoewel zij buitengewoon opgewekt is van nature, draagt zij regelmatig een boetekleed. Zij legt de grote lijnen van de spiritualiteit van de congregatie vast, geïnspireerd door haar persoonlijke religieuze ervaringen. Tijdens het schrikbewind (van juni 1793 tot juli 1794) besluiten de jonge priester uit Poitiers en de jonge aristocrate, die net uit de gevangenis is gekomen omdat ze ondergedoken priesters had geholpen, een religieuze congregatie te stichten. Ze doen dit als reactie op de catastrofale toestand in Frankrijk ten gevolge van de revolutie. Op kerstdag 1800 leggen ze samen hun religieuze geloften af. Door de aanbidding van het Heilig Sacrament, het helpen van de armen, de prediking en de toediening van de sacramenten willen ze een tegenwicht bieden tegen de, door het regime opgelegde, sluiting van de kerken. Zij dromen ervan om de hele wereld te doordringen van Gods liefde.  Na de Revolutie wordt de zetel van de congregatie verplaatst naar Parijs, naar de 'Rue de Picpus'. Hier komt  de benaming "paters en zusters van  Picpus"  vandaan. In 1825 beginnen ze, zodra de politieke situatie het toelaat, missionarissen naar overzeese gebieden te zenden, naar de  eilanden van de Hawaï-archipel  en naar heel Oost-Oceanië.  Dit zendingswerk zou de voornaamste activiteit van de congre­gatie worden.

Verdere ontwikkeling

Om nieuwe missieroepingen te vinden en vanwege de politieke moeilijkheden in Frankrijk, zoekt de congregatie uitbreiding buiten Frankrijk. Vooreerst in België. In 1840, het jaar waarin Pater Damiaan wordt geboren, worden twee huizen geopend: één in Nijvel (Nivelles} en één in Leuven, dat nog steeds bestaat. In dit laatste huis heeft pater Damiaan zijn opleiding gekregen en het is hier dat zijn stoffelijke overschot rust sinds zijn overbrenging in 1936. Daarna breidde de congregatie zich verder uit naar Spanje en al snel volgde Duitsland, Nederland en de Verenigde Staten.Ook het missiegebied van de congregatie is ondertussen uitgebreid. De missiepost in Valparaíso, die de schakel vormt tussen de verschillende eilandengroepen in de Stille Oceaan, leidt tot het ontstaan van een hele reeks stichtingen in Latijns-Amerika. Na de Eerste Wereldoorlog krijgen de gemeenschappen in de verschillende Europese landen een grotere autonomie en stichten zij hun eigen missieposten, vaak in de kolonies van hun eigen land zoals Belgisch Congo voor België en Indonesië voor Nederland.De communauteiten in landen die geen kolonies hebben (Spanje, Duitsland), richten zich op het onderwijs, op Zuid-Amerika en later op de parochies, bij voorkeur in arme streken. Missieactiviteiten zijn ontstaan in landen waar ze tot nu toe ontbraken:  Hawaii, California, Chili en Polen sturen zendelingen naar Oceanië, Afrika en de Filippijnen. Zo treft men de congregatie 200 jaar na haar ontstaan aan op alle continenten: in bijna alle landen van Europa en Zuid-Amerika, in de Verenigde Staten, in Canada, in Mexico, in Afrika (Mozambique, Kongo), in Azië (Indonesië, Japan, Filippijnen, India, Singapore) en in verschillende eilandengroepen (Cook, Hawaï, Markiezeneilanden, Tahiti). In totaal zijn er in 40 landen ongeveer 1550 broeders en zusters van de Heilige HartenIn 1994 heeft  de congregatie prioritair aandacht besteed  aan twee vestigingen: één in Afrika (Kongo en Mozambique) en één op de Filippijnen. 

Spiritualiteit

 “De toewijding aan de Heilige Harten van Jezus en Maria is de basis van ons Instituut” heeft de stichter van de congregatie ooit geschreven. Daarmee bedoelde hij enerzijds een beschouwend element, uitgedrukt in gebed en aanbidding en anderzijds een actief element, het terug ‘hart’ brengen in onze samenleving. De omstandigheden, nl. de Franse Revolutie gaven hiertoe aanleiding. De geest van de Verlichting dacht dat het verstand, de ‘Rede’ alle problemen kon oplossen. Hiertegenover stelden de stichters – maar zij niet alleen, het was de religieuze tijdgeest – dat het ‘Hart’ centraal gesteld moest worden. Goedheid, liefde, verdraagzaamheid, vergevingsgezindheid, begrip moesten de bouwstenen worden van de nieuwe samenleving. Deze waarden moet men eerst overwegen, in zich opnemen, laten doordringen. Dan moet men ze zelf beleven en in praktijk brengen en pas daarna is men klaar om ze door te geven aan andere mensen in de samenleving.  Men vat dit samen in:”De Verlossende Liefde van Christus, gesymboliseerd in het ‘Hart’ beschouwen, beleven en verkondigen”. In de praktijk komt dit neer op het verder zetten van de Verlossende Liefde van Christus in deze wereld. Dat is wat Damiaan ons op een onovertrefbare manier heeft voorgedaan. 

Huidige toestand 

Momenteel telt de congregatie nog twaalf gemeenschappen in België, acht van broeders en vier van zusters. Twee gemeenschappen van broeders en één (internationale) van zusters bevinden zich in Charleroi. Ze zijn vooral actief in de stedelijke pastoraal.In Vlaanderen zijn er nog zes gemeenschappen van medebroeders: in  Aarschot, Kortrijk, Leuven (2), Mariakerke en Zandhoven.De zusters hebben nog twee gemeenschappen in Heverlee en één in Tongeren.Alhoewel de meeste leden van de congregatie kunnen genieten van een welverdiende rust na een druk leven in de missies of in het apostolaat, doet ieder toch nog wat hij/zij kan om zich nuttig te maken voor anderen. De zusters zijn zeer bedrijvig in bejaardenzorg en de broeders organiseren nog de bedevaarten naar Sint-Jozef  in Leuven, een volksdevotie die zeer goed standhoudt. Dit gaat ook samen met de activiteiten van het centrum “Damiaan Vandaag” waar men op velerlei wijzen de nagedachtenis van pater Damiaan levendig wil houden en zijn geest en mentaliteit ingang doen vinden in deze tijd.Het tijdschrift “Mensen Onderweg” wordt ook nog verzorgd door onze medebroeders. Ook in verschillende parochies en religieuze instellingen hebben ze nog verantwoordelijkheid of werken bescheiden mee in de pastoraal. 

Nuttige Adressen 

Paters van de Heilige Harten, Sint Antoniusberg 11 3000 Leuven 

Tel. 016/31.63.63

Zusters van de Heilige Harten, Priorijlaan 14, 3001 Heverlee            

Tel. 016/20.62.95

Pères des Sacrés-Coeurs Rue de Marchienne 12, 6000 Charleroi       

Tel. 071/32.39.97  

14. EEN DERDE WERELDPROJECT  SPECIAAL VOOR HET DAMIAANJAAR 

Bij alle vieringen en activiteiten in de loop van het Damiaanjaar hoort ook, zo oordelen de paters en zusters van de Heilige Harten, speciale aandacht voor de Derde Wereld. Daarom kozen ze een project in een van de armste landen ter wereld. Het betreft het project Mamana wa Kurula (Moeder van Vrede) in Moçambique dat geleid wordt door de zusters van de Heilige Harten.

Moçambique  ligt in het zuid-oosten van Afrika aan de Indische Oceaan, en is een vroegere Portugese kolonie. In het land zijn er drie miljoen mensen tussen 15 en 49 jaar die besmet zijn met het hiv-virus, waaronder meer dan één miljoen kinderen. Elke familie heeft er wel iemand die aan deze ziekte gestorven is of die besmet is. Volgens de tradities in Afrika worden weeskinderen opgenomen in de bredere familie, maar aids schrikt families en gemeenschappen af en maakt dat deze weeskinderen maatschappelijk zeer kwetsbaar zijn.

De zusters van de Heilige Harten, gevestigd in Boane op 40 km van de hoofdstad Maputo, zijn er begonnen met de bouw van een opvangtehuis. Ze willen hier kwetsbare kinderen tot 18 jaar opvangen, met een bijzondere aandacht voor meisjes en alleenstaande moeders.

De doelstelling van het project is, in de voetsporen van Damiaan,  aan deze weeskinderen en jonge meisjes een thuis te geven, een familie, een opvoeding,  kortom, een toekomst.

Verantwoordelijke voor het project is de Vlaamse zuster Paula Teck, C.P.9 Boane, Maputo, Moçambique, Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken .

Wie wil, kan een bijdrage storten voor dit project via Wereld Missiehulp

* rekeningnummer: 733-1522000-03

* mededeling: Project Moçambique Damiaan. 

15. GEORGANISEERDE REIZEN NAAR DE HEILIGVERKLARING VAN PATER DAMIAAN IN ROME OP 11 OKTOBER 

Hoewel ze zelf geen reizen organiseren, hopen de paters van de Heilige Harten dat we met velen zullen zijn om de heiligverklaring van pater Damiaan op het Sint-Pietersplein in Rome te vieren. Daarenboven willen we nu reeds iedereen van harte uitnodigen voor twee bijzondere vieringen:

·        De wake aan de vooravond van de heiligverklaring, op zaterdag 10 oktober om 19.00 uur in de kerk van Santa Maria Sopra Minerva.

·        De dankviering op de dag na de heiligverklaring, op maandag 12 oktober om 10.00 uur in de basiliek van Sint-Jan van Lateranen.  

Indien men in groepsverband naar de heiligverklaring in Rome wil gaan, kan men zich onder meer wenden tot de hieronder vermeldde volgende organisaties.   

·        Diocesane bedevaarten, bisdom Gent

Vijfdaagse van vrijdag 9 tot dinsdag 13 oktober

Vijfdaagse van zaterdag 10 tot woensdag 14 oktober

Driedaagse van zaterdag 10 tot maandag 12 oktober

Tweedaagse van zaterdag 10 tot zondag 11 oktober 

Contact en info

Bedevaartsecretariaat

Marc Westerlinck

Onze-Lieve-Vrouwdreef 8

9041 Oostakker

09/234.28.50

m Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken

www.basiliekoostakker.be/bbg.htm   

·        Pelerinages diocesain de Namur

Vijfdaagse van vrijdag 9 tot dinsdag 13 oktober 

Contact en info

Bertrand Tavier

Rue du Séminaire 6

5000 Namur

081/22.19.68

Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken   

·        Ictam

Tweedaagse van zaterdag 10 tot zondag 11 oktober

Vierdaagse van zaterdag 10 tot dinsdag 13 oktober 

Contact en info

Ictam

Bergstraat 52

1000 Brussel

02/548.98.98

Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken  

www.ictam.com  

·        Zalige Damiaanparochie Kortrijk – Sema-tours

Vijfdaagse van vrijdag 9 tot dinsdag 13 oktober 

Contact en info

E. H. Gerard Denys  

Aalbeeksesteenweg 13

8500 Kortrijk

056/21 40 83                                                                                                 

Sima-tours                       

Statiestraat 205                                       

8810 Lichtervelde

051/72.22.22

Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken  

www.simatours.be  

·        Omnia

Tweedaagse van zaterdag 10 tot zondag 11 oktober

Driedaagse van zaterdag 10 tot maandag 12 oktober

Vierdaagse van vrijdag 9 tot maandag 12 oktober  

Contact en info

OMNIA

Diestevest 2

3000 Leuven

016/24.38.16

Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken  

www.omnia.be  

·        International Travel Service Diest

Vierdaagse van vrijdag 9 tot maandag 12 oktober 

Contact en info

International Travel Service

Leuvensestraat 15

3290 Diest

013/33.68.30

Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken    

16. DAMIAAN INSPIREERT   

Reeds vóór zijn overlijden in 1889 werd Damiaan bekend ver over de grenzen van Hawaii en werden mensen aangesproken door  zijn ongeëvenaarde inzet. De Luikse priester Conrardy en de Amerikaanse oud-officier Dutton kwamen  zich op Molokai vestigen om met hem het leven in de kolonie te delen en hem behulpzaam te zijn. Maar vooral na zijn dood werd duidelijk hoe talrijk de  mensen zijn die door Damiaan werden en worden geïnspireerd 

- voor hun persoonlijk geloofsleven,

-  voor hun keuze voor het kloosterleven of het priesterschap,

-  voor hun inzet  in de melaatsenzorg,

-  voor hun strijd voor meer solidariteit en gerechtigheid. 

Het mag dan verwondering wekken dat pater Damiaan pas honderdtwintig jaar na zijn dood wordt heilig verklaard,  gelovigen hebben niet zo lang gewacht om tot hem te bidden en zijn tussenkomst te vragen.  Het boek bij zijn graf in Leuven waarin bezoekers hun intenties  neerpennen, geeft  een idee van de noodsituaties waarin mensen zich tot hem wenden en bij hem sterkte vinden. Anderen mediteren over zijn leven en schrijven over hem of maken een kunstwerk dat zijn bezieling doorgeeft.

In navolging van Damiaan hebben velen de stap gezet naar het kloosterleven of het priesterschap.  Bijzonder  de congregatie waarvan Damiaan zelf lid was noteerde na zijn  dood opvallend meer toetredingen.  Ze richtte ook scholen op voor toekomstige missionarissen ( ‘apostolische scholen’ geheten,  naar een idee van de paters jezuïeten).  Zo het Damiaaninstituut in Aarschot  dat gesticht werd in 1890, één jaar na de dood van Damiaan, en  leerlingen aantrok uit  eigen land, maar ook uit Nederland en Duitsland. In de loop der jaren, naarmate het maatschappelijk klimaat veranderde, veranderde en verruimde ook de doelstelling van de school. Vandaag geeft ze onderdak aan een mozaïek van afdelingen en telt ze een navenant aantal leerlingen.  Ze blijft er echter bij dat de kern van haar opvoedinstaak is: de geest van Damiaan doorgeven en meehelpen om zijn erfenis voor de komende generaties gaaf te houden. 

De in de media en in het straatbeeld meest opvallende verwijzing naar Damiaan is de Damiaanactie. Ze is de opvolgster van de onmiddellijk na de dood van Damiaan in Londen opgerichte organisatie ter bestrijding van lepra. Het is duidelijk dat Damiaan aan de basis ligt van de sindsdien gevoerde wereldwijde acties. 

Damiaanactie is ontstaan uit het samenbrengen van twee belangrijke componenten. Enerzijds het grote publiek met zijn verering voor pater Damiaan en met zijn meeleven met de slachtoffers van een van de oudste ziekten  waardoor de mensheid geplaagd wordt.  Anderzijds de Belgische medische wereld met zijn ver gevorderd onderzoek naar lepra en naar de bestrijding ervan. Dat verklaart waarom Damiaanactie is uitgegroeid tot een van de bekende Belgische ngo’s  en waarom ze zo ruim heeft bijgedragen tot het lenigen van het leed van miljoenen melaatsen over heel de wereld. Voor haar aanpak van het lepraprobleem, voor het motiveren van haar medewerkers en vrijwilligers blijft Damiaan een onuitputtelijke bron van inspiratie. 

Naar aanleiding van de zaligverklaring van Pater Damiaan heeft de Antwerpse Sint-Egidiusgemeenschap een restaurant voor daklozen geopend en het de naam Kamiano gegeven (wat de Hawaiaanse uitspraak is van Damiaan). De initiatiefnemer legt uit waarom voor deze naam werd gekozen: “Het getuigenis van pater Damiaan is voor ons een aansporing om ons eigen leven meer en directer aan dat van de armsten te verbinden. Dat is meteen de reden waarom we het restaurant in de eigen lokalen van onze gemeenschap wilden huisvesten en niet in een of andere wijk waar we actief zijn.” 

Instellingen van allerlei aard inspireren  zich voor hun werking op Damiaan en tonen dat in hun naamgeving:  het Algemeen Ziekenhuis Damiaan in Oostende, de Damianschule voor basisonderwijs in Eupen,  het Damiaanhuis voor zelfstandig wonen in Antwerpen, het Damiaan Vormingscentrum in Kortrijk, Geriatrisch Centrum Damiaan voor hulpbehoevende bejaarden in Tremelo, enz. 

We hebben in grote lijnen de invloed geschetst die van Damiaan is uitgegaan en die tot op vandaag fris en levendig blijft. In grote lijnen, maar toch voldoende om een uitspraak te onderschrijven van de Australische Damiaan-biograaf Gavan Daws: “Onze wereld zou er veel beter uitzien als hij meer doordesemd zou zijn van de geest van Pater Damiaan.” 

17. DAMIAAN VANDAAG: EEN PROJECT IN OPBOUW 

In de afgelopen jaren hebben de Vlaamse en Nederlandse paters Picpussen bij herhaling benadrukt dat de figuur van Damiaan de erfenis is die wij willen overleveren naar de toekomst toe. Het project “Damiaan Vandaag” is  belast met de opdracht de waarden die ten grondslag lagen aan zijn leven te vertalen naar onze samenleving van vandaag. Want in deze tijden van grote veranderingen is en blijft de figuur van Pater Damiaan een lichtpunt, een warmtebron.  Onze fundamentele keuze werd reeds tweemaal bevestigd door de generale overste en het generaal bestuur, in zoverre dat men bereid is ook van hogerhand mensen en middelen vrij te maken om het project naar de toekomst te bestendigen. Een confrater uit Colombia en Indonesië werden voor het project vrijgesteld. In het kader van het project besliste het provinciaal bestuur daarenboven 'Leuven' met het graf van Damiaan in eigen handen te houden. Voor het Damiaanmuseum in Tremelo werd een andere oplossing gezocht.   Damiaan Vandaag is een project in opbouw, dat groeit …want: “Onze wereld zou er veel beter uitzien, als hij meer doordesemd zou zijn van de geest van Pater Damiaan."(Gavan Daws, Damiaanbiograaf) 

Wat doen we in Leuven? 

1. Onthaal van groepen in Damiaancentrum en Crypte

In 2007 brachten een 80-tal groepen een bezoek aan het Damiaancentrum en/of de crypte.  Het betreft hier zowel jongeren in school- of parochieverband als bejaarden, zieken, parochiale verenigingen, … Hun programma in het Damiaancentrum omvat meestal de projectie van een film, een rondleiding bij de kunstwerken over pater Damiaan of een andere activiteit naar keuze. In de crypte is er zowel mogelijkheid tot stil gebed, een gebedsviering of een eucharistieviering.  Daarnaast bezoeken ook de ongeveer 10.000 Sint-Jozefbedevaarders de crypte. Door de boodschappen in het intentieboek dat op het graf van Damiaan ligt, merken we dat tal van mensen, al dan niet in groep, een bezoek brengen aan de crypte.  Om de toegankelijkheid van de crypte te verbeteren werd een traplift geïnstalleerd en werd de zijingang van de kerk aan de Sint-Antoniusberg voorzien van een hellend vlak om de toegankelijkheid van de kerk nog verder te verbeteren.    

2. Conferenties

Om de inspiratie die van Damiaan uitgaat te actualiseren naar hedendaagse maatschappelijke en kerkelijke thema’s biedt het Damiaancentrum in het voorjaar en het najaar een  reeks van vier voordrachten met gedachtewisseling aan.  

3. Damiaan Documentatie- & Informatiecentrum

Het Damiaan Documentatie & Informatiecentrum stelt zich tot doel alle relevantie informatie in verband met Pater Damiaan te verzamelen en dit ter beschikking te stellen van geïnteresseerden. Het biedt een ruime verzameling van publicaties in verschillende talen, de briefwisseling van Damiaan, verzameld in de collectie 'Vie et Documents', een verzameling historische fotomateriaal, een collectie audio-visueel materiaal en liturgische teksten voor viering, bezinning en gebed rond de figuur van Damiaan.Daarnaast is er ook de historische “Damiaancollectie”, die voor het merendeel bestaat uit het archief van en over pater Damiaan dat werd samengebracht door de vice-postulator tijdens de diocesane fase van het zaligverklaringproces. Documentatiecentrum en Damiaancollectie werken samen met het Damiaanmuseum bij het opzetten van tijdelijke tentoonstellingen in het museum.   

4. Damiaanvrienden

De Damiaanvrienden, een groep van een 10-tal leken die zich al dan niet nauw verbonden voelen met de congregatie, komt regelmatig samen om stil te staan bij de figuur van Damiaan en zich te bezinnen over het eigen leven. Concreet engagement krijgt bij hen een belangrijke plaats. Zo verlenen ze steun aan verschillende projecten, vb. dat van zuster Paula Teck in Mozambique. Daarnaast zijn ze steeds bereid concrete taken op te nemen binnen Damiaan Vandaag.  

5. DamiaanInspiratieGroep (DIG)

Vanuit de vaststelling dat er vandaag nood is aan een goed gesprek werd deze reeks van vijf gespreksavonden opgezet waarbij we, vanuit de figuur van Damiaan, in gesprek willen gaan over ons eigen leven. Het voorjaar en het najaar van 2007 kenden reeds een uitgave van de DamiaanInspiratieGroep. Voor het najaar van 2008 wordt een derde reeks voorzien. Voor mensen die geïnteresseerd zijn in dit initiatief maar niet kunnen deelnemen omdat ze te ver van Leuven wonen, stellen wij het volgende voor. Voor groepen vanaf vijf personen zijn we bereid deel te nemen aan een ‘DamiaanInspiratieGroep’ op verplaatsing waarbij iemand van Damiaan Vandaag in parochie of vereniging de vijf avonden komt begeleiden.   

6. Contactblad en websiteHet driemaandelijks contactblad met de titel Damiaan Vandaag mobiliseert rond de figuur van pater Damiaan en geeft informatie over onze initiatieven. Het wordt gratis toegestuurd aan geïnteresseerden.  Onze website www.Damiaanvandaag.be geeft informatie over pater Damiaan en over het project.  

 Wat gebeurt er in Tremelo? 

Toen werd beslist ‘Leuven’ als uitvalsbasis van het project te behouden, werden voor het museum van Tremelo partners gezocht: Damiaanactie, de gemeente Tremelo en de provincie Vlaams Brabant. In de raad van beheer, die naar de toekomst zal zorgen voor de vernieuwing en uitbating van het museum, zijn deze drie partijen samen met de paters picpussen vertegenwoordigd. Binnen de dagelijkse werking van het museum speelt de gidsengroep een belangrijke rol. Recent is een nieuwe grotere gidsengroep aangetreden. Op dit moment is een architectenbureau bezig met het ontwerp voor het vernieuwen van het museum.  Zeker is dat er in de komende jaren grote veranderingen op til zijn.     

18. HEBBEN WIJ EEN ‘HEILIGE’ PATER DAMIAAN NODIG?

Het is zover: pater Damiaan wordt op zondag 11 oktober in Rome heilig verklaard. Onder de mensen kun je verschillende reacties opvangen. Doorgaans zijn het positieve reacties van waardering en bewondering voor deze figuur in de zin van ‘als iemand dat verdient, dan is hij het toch wel’. Een uitspraak van iemand uit mijn kennissenkring trof mij. Hij zei: ‘Wij hebben gehoord dat pater Damiaan heilig verklaard zal worden. Moet dat nog? Voor ons is hij allang heilig! Verandert dat iets?’ Een uitspraak die te denken geeft. Zij geeft meteen het dubbele standpunt weer van waaruit dit gebeuren benaderd kan worden. 

Van bovenaf

Laat ons beginnen met het eerste gedeelte van die uitspraak: ‘Hij zal heilig verklaard worden.’ Deze officiële plechtigheid in Rome is de zichtbare buitenkant. Zij is het resultaat van een kerkelijke beslissing, die steunt op een aantal vastgelegde criteria voor de kerkelijk canonisatie of heiligverklaring. Heiligen zijn martelaren of mensen die op een heldhaftige wijze de deugd beoefenden, rechtzinnig waren in de leer, gehoorzaam waren aan het kerkelijk gezag, en na hun dood wonderen verrichtten. Met die criteria wordt als het ware het kader uitgezet waarbinnen iedere heilige moet passen. Wij weten dat onder het pontificaat van Johannes Paulus II de Kerk meer officiële zaligen en heiligen gekregen heeft dan in alle eeuwen daarvoor. Dat heeft aanleiding gegeven tot een zekere devaluatie. De officiële afkondiging van een nieuwe zalige of heilige wordt een zo regelmatig terugkerend gebeuren dat zij nog nauwelijks aandacht trekt. Niet verwonderlijk in een tijd waarin geloof en meer nog de Kerk geen al te beste beurt maken. Zelfs in de katholieke pers zijn zalig- en heiligverklaringen al tot kolomvulling gedegradeerd. Is het daarom niet spijtig dat een meer dan uitzonderlijke persoonlijkheid als Damiaan tegelijkertijd met vier andere onbekende zaligen, heilig verklaard zal worden? Het lijkt haast op seriewerk. Het proces van een heiligverklaring is eerder een van bovenaf vastgesteld model. Dat is echter niet het laatste woord over een heilige. Gelukkig maar. 

De stem van het volk

Wij kunnen ook vanuit een ander perspectief naar een heilige kijken. Daar verwijst het tweede gedeelte van de uitspraak naar: ‘Voor ons is hij allang heilig.’ Naast een duidelijk aanwijsbaar ingrijpen van bovenaf, is er ook altijd – en zelfs in de tijd gezien op de eerste plaats – een notie van heiligheid geweest die van onderaf gegroeid is. Aan mensen wiens leven men als voorbeeldig beschouwde, werd door het gewone volk op een min of meer spontane wijze de eretitel ‘zalige’ of ‘heilige’ toegekend. Dat kreeg concreet gestalte in een verering bij hun graf. Heiligheid wordt hier ‘van onderop’ gezien, vanuit een cultuur die behoefte heeft aan exemplarische leefvormen. Gelovigen eigenen zich vormen van voorbeeldig gedrag toe, waardoor ze zich aangesproken voelen. Heiligen worden gezien als voorbeelden van geleefd en beleefd geloof. Een heiligverklaring vormt daarbij dan de officiële bevestiging van wat er zich onder de ‘gewone gelovigen’ allang had gevormd. 

‘De heilige man van Molokaï’

Het is toch opmerkelijk: ook al leefde pater Damiaan in de tweede helft van de 19de eeuw, mensen blijven naar hem opkijken, hun waardering en bewondering voor hem uitspreken. Over de grenzen van geloof en overtuiging heen weet hij mensen tot op de dag van vandaag aan te spreken. Dat krijgt een uitgesproken karakter bij gelegenheid van bepaalde gebeurtenissen en manifestaties. Telkens weer wordt hij met een golf van enthousiasme in de kijker gezet. Dat gebeurde niet alleen bij zijn overlijden. Wanneer de Londense Times in 1889 zijn doodsbericht publiceerde, ging er een schok over de wereld. Als in 1936 zijn lichaam naar België overgebracht werd en hij een nationale begrafenis kreeg, bracht dit een grootse volkstoeloop op de been. In 1945 lanceerde Raoul Follereau, onder de indruk van een bezoek aan Molokaï en van het getuigenis van Damiaan ‘de werelddag van de melaatsen’. In 1969 werd het beeld van de ‘apostel der melaatsen’ onthuld in het Capitool in Washington en Honolulu. De honderdste verjaardag van zijn overlijden in 1989 kende een grote weerklank in ons land. Zo ook toen hij in 1995 zalig verklaard werd. Het had 1994 moeten zijn, maar door een val in de badkamer zag de toenmalige paus Johannes Paulus II zich genoodzaakt zijn reis uit te stellen. Tien jaar later, in 2005, werd Damiaan in Vlaanderen verkozen tot Grootste Belg Aller Tijden. De Franstalige versie van die verkiezingen leverde hem de derde plaats op. Bekende figuren zoals Ghandi, Moeder Teresa van Calcutta en zuster Emmanuelle, de voddenraapster in Kaïro zegden uitdrukkelijk geïnspireerd te zijn door het leven van Damiaan op Molokaï. Die bewondering voor ‘de held van Molokai’ of ‘de apostel van de melaatsen’ heeft dus niet moeten wachten op de officiële heiligverklaring. De schrijver Gavan Daws, die zichzelf ongelovig noemt, heeft een uitstekende studie gewijd aan het leven van pater Damiaan, neergeschreven in een boek (een standaardwerk) dat als titel draagt: Pater Damiaan, de heilige man van Molokaï. Kan het sprekender: een ongelovige man die Damiaan ‘de heilige’ van Molokaï noemt! 

Op een dubbele wijze

Het zijn dus twee bewegingen: van bovenaf, door kerkelijke heiligverklaring, en van onderop, vanuit de beleving en ervaring van het godsvolk. De heiligverklaring waarbij Damiaan ‘tot de eer der altaren’ verheven wordt, is een officieel kerkelijk gebeuren. Er spelen vele factoren mee. Ze hangt onder meer af van de voorkeur van de paus en zijn adviseurs, van speuren naar wonderen, van machtslijnen binnen de Kerk, van invloedrijke personen, lobbywerk enzovoort.De tweede, meer impliciete weg van onderuit is meestal ondoorgrondelijker. De eretitel van ‘heilige’ werd Damiaan reeds min of meer spontaan toegekend door de stem van het volk en de praktijk van verering door de gewone gelovigen. Zijn populariteit is ongetwijfeld ingegeven door zijn bewonderenswaardige caritatieve inzet voor de uitgestotenen. De heiligverklaring op 11 oktober vormt niet meer dan de officiële bevestiging van een overtuiging die reeds lang leefde bij de mensen. Op de vraag: hebben wij een ‘heilige’ pater Damiaan nodig?, kunnen wij een tweeledig antwoord geven. Een beetje tegenstrijdig met ‘ja en neen’. Een officiële heiligverklaring: daar zaten wij niet op te wachten, want hij is allang heilig in de harten van veel mensen. Maar onze tijd heeft wel behoefte aan figuren die hoop geven, die mensen boven zichzelf kunnen uittillen, die iets uitstralen en ons aanspreken. Zo is Damiaan voor ons vandaag nog een bemoediging. Hij heeft de diepste krachten in zichzelf tot ontplooiing gebracht. Hij wordt als voorbeeld gesteld om voor bepaalde problemen van deze tijd een oplossing te zoeken. 

Niet de perfectie in persoon

Waarom blijft een figuur als Damiaan zo tot de verbeelding spreken? Dit is niet vanwege zijn morele of religieuze volmaaktheid, alsof hij over de hele lijn onberispelijk, volkomen zou zijn. Mensen zijn nu eenmaal niet volmaakt. Damiaan is niet de perfectie in persoon. Alleen daarvoor loopt niemand warm. Perfectie op zichzelf enthousiasmeert niet. Misschien is zelfs het tegendeel waar. Zijn menselijke tekorten, zijn kleine menselijke kanten en beperkingen hebben wellicht aan de bewondering nog een extra dimensie gegeven. Als Damiaan niettemin als een heilige wordt beschouwd, houdt dat in dat heiligheid niet zonder meer synoniem is met perfectie. Misschien zeggen wij te vlug dat hij een uitzonderlijk iemand was, een held: ‘de held van Molokaï’. Maar als je praat over helden, kun je ze groter maken dan ze zijn. Laten wij er geen ‘Sint Damiaan’ van maken. Dan hebben we een excuus om alleen maar vanop grote afstand bewonderend omhoog te kijken. Zo zouden we hem van zijn menselijkheid beroven. Van Damiaan wordt gezegd dat hij impulsief was. Hij had niet meteen een zacht karakter. Hij was eerder een doordrijver, een beetje een koppigaard. Ook een gevoelig iemand. Hij had geen schitterende talenten, geen opvallende schoonheid, geen buitengewone intelligentie of deskundigheid op psychologisch, sociologisch of financieel vlak. Hij was matig begaafd, hoegenaamd geen hoogvlieger. Hij was zeker geen boekenmens, geen theoreticus. Hij heeft zich ook niet teruggetrokken uit de wereld om zich te wijden aan gebed en contemplatie. Hij was geen man van grote woorden, van ronkende verklaringen. Maar hij had wel wat wij allemaal hebben: twee goede handen en vooral een groot hart. En dat is erg bemoedigend. 

Vanwaar die uitstraling?

Gewoonlijk wordt een heilige elk jaar herdacht en gevierd op zijn sterfdag. Het is als het ware de geboortedag voor het nieuwe leven. Bij Damiaan is dat anders. Hij wordt niet herdacht op 15 april (zijn sterfdag in 1889), maar wel op 10 mei (de dag van zijn aankomst op Molokaï in 1873). Wat vertelt ons de weg die hij gegaan is gedurende zijn zestien jaar verblijf in de melaatsenkolonie? En wat heeft hem daar doen uitgroeien tot een heilige? Er zijn een drietal elementen, die onze aandacht vragen: hij staat voor bepaalde waarden, hij is en blijft zichzelf en ten slotte is er iets als een krachtbron waardoor hij in zijn inzet voor anderen tot voorbij zijn menselijke maat geheven en gedreven wordt. Die drie elementen die een verborgen samenhang vormen en nu verder besproken worden, zorgen voor uitstraling. 

Tot het uiterste gaan

Damiaan heeft ervoor gekozen om zijn leven volledig met de melaatsen op Molokaï te delen. Solidair met de uitgestotenen, de mensen die afgeschreven zijn, die niet meer meetellen. Mensen die geen hoop meer hebben. Hij deelde alles met hen, uiteindelijk ook hun ziekte. ‘Wij melaatsen’ was een van zijn geliefde uitdrukkingen. Hij had de moed om te gaan waar geen weg was en zo tegen de stroom van het gangbare in nieuwe wegen te banen. Daarmee heeft hij ons getoond wat het allermooiste is waartoe wij mensen in staat zijn, datgene waarin een mens zich langs zijn rijkste en schoonste kant laat zien. Het buitengewone van Damiaan ligt juist in het gewone, zijn dagelijkse inzet voor anderen. Hij deed gewoon wat hij moest doen. Maar hij heeft de gewone dingen wel op een grootse wijze gedaan. Dat is met een zuivere intentie en met de inzet van heel zijn persoon. En dat dag in dag uit, zestien jaar lang. Die inzet met een voortschrijdende vereenzelviging met de uitgestotenen, blijft tot de verbeelding spreken. Het was een onbaatzuchtige inzet, los van eigen belang, niet uit op eigen voordeel en daarin tot het uiterste gaan, compromisloos. Consequent, ook als dit ten koste gaat van grote opoffering. Volhardend, ook als je tegengewerkt wordt, ook als het moeilijk wordt, tot hij zelf melaats werd en aan deze verfoeilijke ziekte stierf. Zo’n inzet ten einde toe springt sterk in het oog. Je kunt er niet naast kijken.  

Geen dubbelzinnigheid

Op de tweede plaats is Damiaan ook werkelijk zichzelf. Zijn authenticiteit spreekt aan. Hij is geloofwaardig. Hij staat voor waarden, waarvan hij zelf in zijn doen en laten de belichaming is geworden. Hij overschreeuwt zichzelf niet met grote idealen en mooie theorieën over solidariteit, maar ze krijgen in hemzelf gestalte. Hij ‘is’ solidair. Dat is veel méér dan het erover hebben en anderen proberen ertoe te bewegen. Als hij ons blijft aanspreken dan is het vanwege de vastberadenheid waarmee hij die solidariteit heeft beleefd. Werkend, biddend, lijdend. Er is een totale eenheid van denken, handelen, geloven en bidden. Heeft het woordje ‘heilig’ immers niet te maken met ‘heil’, met heel, volledig? Heel de mens is in orde. Er is een eenheid: alles is in harmonie met elkaar. Er is geen dubbelzinnigheid, geen halfslachtigheid, geen gespletenheid tussen wat hij zei en wat hij deed. De brieven die Damiaan schreef aan zijn broer, zijn overste, zijn familie thuis en zijn vrienden zijn literair geen hoogstandjes. Maar ze vertellen ons wel iets over Damiaans levenshouding. Hij was concreet in de liefde. Niet praten over God die je niet ziet, zonder de mensen te dienen die je wel ziet. Voor hem was er geen scheiding tussen geloven en beminnen, tussen vertikaal en horizontaal, tussen ontwikkelingswerk en missionering: hij zag God in de mensen en de mensen in God. Het is evangelie in zijn puurste gehalte. Het gebed en de eucharistie vormden het geheim van zijn leven en waren in zijn laatste levensdagen de bron van zijn serene vreugde. Hij straalde het geloof uit van een missionaris die niet bezwijkt aan de wanhoop en wiens naastenliefde nooit moe wordt. Dat is precies het onderscheid tussen de heilige en het idool. Aansprekende idolen (bv. supersterren uit de film, de sport, de muziek) zijn personen die tot de verbeelding spreken van groepen mensen, beroemdheden met een bijna goddelijke status. Ze moeten aanspreken. Men moet er zich mee kunnen identificeren en het aandurven dat ook te laten zien. In de voorbeeldfunctie die idolen hebben, is het echter niet doorslaggevend of zij er in hun eigen leven ook daadwerkelijk naar leven. Daarin verschillen ze juist van heiligen. Bij die laatsten is de relatie tussen hun voorbeeldkarakter en hun daadwerkelijke leven veel sterker. Zij ontlenen hun voorbeeldkarakter aan wie zij zijn en hoe zij leven. Zij belichamen het goede voorbeeld in hun eigen leven. 

Een mens waar Gods licht doorheen schijnt

Een derde reden waarom een persoon als Damiaan een heilige geworden is, is de overtuiging dat in hem een innerlijke kracht en inspiratie aan het werk waren die groter zijn dan de menselijke maat. Die kwamen tot uiting gedurende die zestien jaar dat hij op Molokaï tussen zijn melaatsen verbleef, waardoor zijn inzet een uitstraling kreeg en ging glanzen op een wijze die fascineert en eerbied oproept. Er was iets dat menselijke prestaties te boven gaat. Hier zitten wij bij de kern van de zaak: zijn inzet, zijn toewijding, zijn trouw ondanks de uitzichtloosheid, ondanks tegenkantingen en vormen van zeer persoonlijk lijden, verwijzen naar iets dat groter is dan hijzelf, dat van elders komt, van ‘buiten en van boven’ (Dag Hammarskjöld). Van ergens anders, van iemand anders, van de grote Andere die wij God noemen. In het gewone van zijn bezig zijn gebeurde iets buitengewoons. Zo is zijn leven een lichtpunt, in de zin dat het licht doorlaat. Het is transparant, helder en doorzichtig geworden. Het laat iets van God zien. Zoals de kleurrijke glasramen in onze kerken waar de figuren van heiligen op afgebeeld staan. Als het licht van de zon op de ramen valt, worden ze plots veel mooier. De afgebeelde mensen komen veel beter tot hun recht. Je zou kunnen zeggen – zoals het kleine kind vol verwondering opmerkte – dat het mensen zijn waar het licht doorheen schijnt. Als Damiaan een heilige genoemd wordt, wil dat zeggen dat hij een mens geworden is waar Gods licht doorheen schijnt. ‘Enthousiasme’ houdt etymologisch verband met ‘en theo’-zijn: in God, bezield door God. Heeft Damiaan zelf niet bekend in zijn brieven dat zonder de eucharistie, de biecht, het gebed en het geloof – dus zonder een innige verbondenheid met God – hij het nooit op Molokaï zou hebben uitgehouden? Deze echte liefde die tot het uiterste gaat, kan die wel ergens anders haar wortels en inspiratie hebben dan in God?  Hier ligt het verschil tussen de heilige en de held. Damiaan putte zijn liefde niet uit menselijke heldhaftigheid, een sterk karakter, een ijzeren wil. Die had hij ook. Maar als het alleen dat was geweest, dan zou Damiaan alleen een held zijn. Hij is meer dan een held. Een held haalt zijn kracht uit zichzelf, uit eigen inzet en doorzettingsvermogen. Hij is een wonder van wilskracht. Hij zegt: ‘Kijk eens wat ik kan, wat ik presteer.’ Men prijst hem om zijn prestaties en verdiensten. De bewondering blijft dus steken bij de held. Een heilige daarentegen is geen resultaat van eigen ijzeren wilskracht. Hij is een wonder van genade. Als je naar hem opkijkt, verwijst hij je verder, hogerop. Hij is zoals de maan die zegt: ‘Kijk niet naar mij, al wat ik heb komt van de zon.’ Hij heeft zichzelf niet opgetild tot die hoogte. God heeft hem gemaakt tot wie hij is.  

Een man van zijn tijd en voor onze tijd

Damiaan is een heilige geworden van bij ons. Hij die gekozen werd tot de Grootste Belg Aller Tijden, wordt nu als voorbeeld gesteld, naar wie overal ter wereld mensen opkijken. Hij is een man van zijn tijd, maar hij wordt ook een voorbeeld voor onze tijd. Hij is een moderne heilige, die door zijn krachtig geloof, zijn hoop tegen zoveel ontmoediging in en zijn radicale liefde mensen blijft boeien en aantrekken. Hij staat daadwerkelijk, ten koste van grote opoffering als dat nodig is, voor waarden waarvoor vele mensen ook zouden willen staan. Zijn inzet ervaren wij als een impuls voor eigen handelen, een aansporing ook om ons gelovig-zijn in deze pluralistische samenleving niet weg te moffelen. Dat is veel uitdagender en indringender dan allerhande mooie theorieën en argumenten zouden kunnen zijn.

19. Groots Damiaanfeest in Tremelo op 4 oktober 2009

 1.  De hoofdlocatie van de feestelijkheden is Ninde - gehucht van Tremelo - waar Damiaan werd geboren  en tot zijn 18^de jaar verbleef.

Een grote tent (capaciteit van 2000 à 2500 personen) en verscheidene podia zullen rondom museum en geboortehuis van Pater Damiaan worden opgezet. Naast de Damiaanevocatie zullen tal van randactiviteiten worden georganiseerd. Het ganse dorp viert feest!  

2.  Blikvanger zal ongetwijfeld de Damiaanevocatie zijn

Met de evocatie brengt Tremelo een appellerend, verfrissend en eigentijds beeld van Damiaan bij het grote publiek.Het is niet de bedoeling de geschiedenis van zijn leven te vertellen. Damiaan is van onze tijd en voor onze tijd . Hij spreekt mensen van nu aan en roept op tot inzet voor wie in de huidige maatschappij aan de kant wordt geschoven. Hoe gaan wij anno 2009 om met ziekte, armoede, werkloosheid, pestgedrag, marginaliteit, agressie, winstbejag, milieuverloedering, aids, egocentrisme en egoïsme,…? Welk antwoord bieden wij op deze kwalen van onze samenleving en hoe kan Damiaan ons hiertoe inspireren om een positief wederwoord te bieden? De evocatie wil precies Damiaans universaliteit aantonen, ook het feit dat hij vanuit moeilijke situaties grote dingen realiseerde. Damiaan zal voorgesteld worden als een bruggenbouwer, iemand die samenwerking belangrijk vond. Daarnaast zal ook de inspiratie belicht worden van waaruit hij zijn kracht putte om het onmogelijke mogelijk te maken. Juist daarom wordt hij nu -na veel te lange tijd- heilig verklaard. De evocatie dient tot stand te komen op een dynamische en flitsende wijze, die zowel een jong als een wat rijper publiek aanspreekt. Via lichteffecten, klank, internationale muziek, zang, woord en bewegend beeld zal een Damiaan neergezet worden die geen enkele kijker onberoerd laat. In elk geval moet het een klasse-product worden.Getuigenissen van Damiaanambassadeurs dienen de realiteitswaarde nog te verhogen.De inbreng van de Hawaiiaanse delegatie verduidelijkt bovendien de band tussen Damiaans geboortegrond in Tremelo en zijn werkterrein op Molokaii.  

3.  Voorlopig programma 

10.00 uur

eucharistieviering voorgegaan door Kardinaal Danneels en bisschop Da Silva van Honolulu 

namiddag                    

inhuldiging borstbeeld Pater Damiaan van de hand van  André Verbruggen                                   

Damiaanevocatie (duur: 70 à 90 minuten): boodschap van Damiaan vertolken via klank- en lichtspel en aan de hand van getuigenissen, poëzie en internationale muziek. De aanwezige Hawaiianen (± 300 personen met koor  en hula-dansers) worden geïntegreerd in de viering 

vooravond              volksfeest

21.30 uur                afsluitend volksfeest  

4.  Randproject in Tremelo-centrum

In het centrum van de gemeente wordt op 4 oktober eveneens een waaier aan optredens gepland en verzorgen de plaatselijke handelaars allerlei standjes en terrasjes.  Er zal een pendeldienst ter beschikking zijn.  

5.  Andere vieringen in Tremelo 

zondag 10-05-2009

viering van de feestdag van Pater Damiaan in de kerk van Tremelo (15.00 uur)in samenwerking met de Damiaanparochie van Basse-Wavre (chapelle Père Damien) en Zele.  

andere initiatieven

-       onthulling nieuw glasraam in kerk van Ninde (Theys-Miseur)

-       kunsttentoonstelling rond Pater Damiaan in kerk van Tremelo

-       uitgave van gebedenboekje

-       bedevaarten naar Rome voor het bijwonen van de heiligverklaring.  

20. Tremelo, waar Damiaan verder leeft 

Naamgeving 

Etymologisch gezien bestaat er rond de naamgeving van Tremelo geen enkele zekerheid. We plaatsen een aantal mogelijkheden naast elkaar.

Eén van de vele beken die door Tremelo loopt, is de Raambeek. Ze stroomt door het gehucht Bollo. Door de samentrekking van de beide namen zou de naam Ter Ramelo ontstaan zijn.

Een meer gefundeerde verklaring ligt bij een document dat in 1125 de plek “Emelo” weergeeft.Ter Emelo  is dan de  naam afkomstig van “Loo”, dat bos betekent. “Ter Eme” zou “aan de weide” betekenen.

Men acht het ook niet uitgesloten dat Emme misschien afkomstig zou kunnen zijn van een klankverschuiving in de meisjesnaam Amma. Wat het ook zij, Tremelo is in elk geval een bosnaam.

Messenvechters 

Dit Tremelo behoorde kerkelijk tot 1783 en wereldlijk tot 1837 bij Werchter. De bewoning was vooral gegroepeerd in gehuchten. Een echt dorpscentrum was er niet. De mensen leefden rond een kleine bebouwde kern met daar rond akkergronden, heide en bossen. De bewoners kwamen alleen buiten de grenzen van hun gehucht voor de zondagsmis of de markt. Ook met de kermis werd hierop een uitzondering gemaakt. Elke Veldonkenaar, Kruissenaar, Nindenaar, … was dan ook zeer chauvinistisch ingesteld. Alleen het eigen gehucht was belangrijk. Vaak ontstonden hoog oplopende woordenwisselingen  en werd het knipmes of de poignard boven gehaald. De inwoners van Tremelo hebben er de scheldnaam “Messevichters” aan overgehouden.

De echte oorzaak van dit soms baldadig optreden was het feit dat in de 19^de eeuw vele Tremelonaren te kampen hadden met honger en de harde strijd om te overleven. De onvruchtbare bodem leidde vaak tot miserie en vervolgens tot criminaliteit. Om te overleven werd er illegaal alcohol gestookt, gestroopt en gestolen. Op kermissen en feesten mondde overmatig alcoholgebruik vaak uit in vechtpartijen. Die van Tremelo hadden toen in de wijde omgeving de minder eervolle reputatie om snel hun messen te trekken. Tot op de dag van vandaag achtervolgt hen die bijnaam! 

Tremelo anno 2009 

Tremelo ligt aan de rand van de Zuiderkempen en het Hageland en telt op de dag van vandaag  maar liefst 14.282 inwoners. Ninde, waar zich het geboortehuis van Pater Damiaan bevindt, is een gehucht van deze 2.157 ha tellende gemeente.

Tremelo heeft een bloeiend handelscentrum en biedt een waaier aan shoppingmogelijkheden. Er is voor elk wat wils. En voor wie er maar niet genoeg van kan krijgen, de (meeste) winkels zijn hier zelfs geopend op zondagvoormiddag!

Gezellig wonen in een gemeente met een groen en landelijk karakter? In Tremelo kan het nog. Alle voorzieningen zijn aanwezig en je kan er in alle rust genieten van een aangename en verzorgde omgeving, terwijl steden als Leuven, Mechelen en Aarschot vlakbij zijn.

In dit Tremelo werd op 3 januari 1840 in een welstellende boerenfamilie Jozef De Veuster, de later Pater Damiaan, geboren. Damiaan., de Grootste Belg, is terecht het uithangbord van de gemeente. Toeristen en bewonderaars zijn hier aan het juiste adres om zich onder te dompelen in de wereld van deze koppige, sociaalbewogen en vastberaden Tremelonaar, die op 11 oktober a.s. heilig zal worden verklaard.

21. Hoe groot is Ninde?  

Eén van de oudste woonkernen in de streek

Ninde is eigenlijk oud-Nederlands voor ‘einde’, want Ninde was in vroegere dagen ‘Wercher ten Eynde’ of ‘ten Inde’. Je kon niet verder, de Laak begrensde het gebied. Eigenlijk maakt de plaatsnaam duidelijk dat het gehucht aan het uiterste hoekje van Werchter gelegen is. Ninde maakte immers tot 1783 kerkelijk deel uit van Werchter, samen met Tremelo, Kruis, Bollo, Lange Rechten, Veldonk en Geetsvondel. Ninde was echter het belangrijkste gehucht, dankzij de kade aan de toen nog bevaarbare Dijle. Die was zelfs tot 1596 overbrugd! Schepen van Mechelen en Leuven konden er gelost en geladen worden. Dat bracht voor de bewoners de nodige welstand mee. Het rijkste stukje van Ninde was precies dat gedeelte rond de Amer, waar het scheepsverkeer doorging. Hier staat ook het geboortehuis van Damiaan, het eerste stenen huis in de streek. De meeste mensen leefden er echter van de landbouw, ‘keuterboerkes’ zegt men nog in de volksmond.

Ninde anno 2009

Momenteel grenst Ninde aan de parochie Tremelo ter hoogte van de Nieuwstraat (die deels behoort tot Grootlo) in de buurt van garage Peeters en kruidenierzaak Broskes. De eerste huizen van de Basdongenstraat behoren ook nog tot Tremelo. Op de kruising met de IJzerstraat begint hier Ninde. Richting Keerbergen loopt Ninde tot de Bollostraat. Deze straat wordt dan weer gedeeld met de parochie Keerbergen. De eerst zes huizen van de Beverlaak (vanaf de Laakbrug) worden ook nog tot Ninde gerekend.

Ninde is een groene oase waar het goed om wonen is, dichtbij de stad en toch ver genoeg weg om van de rust van het buitenleven te genieten. Ninde is tegenwoordig gekend van het Psycho-Geriatrisch Centrum en Huize De Veuster. Zijn belangrijkste inwoner is en blijft uiteraard Pater Damiaan.

Zalige Damiaan

Zo’n 900 gezinnen wonen op de parochie, die aanvankelijk toegewijd was aan St.-Jozef Arbeider, maar sinds 1995 onder de bescherming van de Zalige Pater Damiaan staat. Het was in België de eerste parochie die aan hem werd toegewijd. Eind 2009 zal de parochiegemeenschap van Ninde de Heilige Damiaan van Molokaii als patroonheilige hebben.

  22. Het geboortehuis van Pater Damiaan 

Eérste stenen huis 

Hoewel het door het ontbreken van kadastrale gegevens niet vaststaat wanneer precies het huis van de familie De Veuster is gebouwd, wordt algemeen aanvaard dat deze woning het eerste stenen huis in het gehucht Ninde (deel van Tremelo) is geweest. Omstreeks 1840 – het geboortejaar van Damiaan – waren hier alle boerderijtjes immers nog in hout of leem opgetrokken.

Te oordelen naar wat er nu nog van de oorspronkelijke woning overblijft, moet het huis van de De Veusters een grote bedoening zijn geweest. Bovendien stond achter het huis nog een voorraadschuur, die vader De Veuster als graanhandelaar beslist nodig had. Het woonhuis bevatte een grote keuken-woonkamer die van in de ‘opkamer’, de slaapkamer van de ouders, in de gaten kon gehouden worden. Aan de voorkant waren (en zijn er nog steeds) twee grote zogenaamde ’goei’ kamers. De slaapkamers van de kinderen bevonden zich op de eerste verdieping.

In dit huis is op 3 januari 1840 Jozef de Veuster, de latere Pater Damiaan, geboren als zevende kind en als vierde zoon in het gezin van Frans De Veuster en Catharina Wouters. De twee oudste meisjes zijn geboren in Haacht, toen moeder De Veuster daar nog bij haar ouders woonde. De andere zes kinderen, vier jongens en twee meisjes, zijn geboren in Ninde, dat tot 1837 tot Werchter behoorde en vanaf dan deel uitmaakte van de in 1837 opgerichte gemeente Tremelo.

Verkoop aan de congregatie

Rond 1895, enkele jaren na het overlijden van Damiaan, hebben zijn drie broers (de zussen waren allen ondertussen overleden) hun geboortehuis verkocht aan de congregatie van de Paters der Heilige Harten. De toenmalige overste, Pater Raepsaet, had de bedoeling er het centrum van ‘Het Werk van Pater Damiaan’ in onder te brengen. Ook wilde hij in de omgeving een grote kerk ter ere van Sint-Jozef bouwen. De geschiedenis is anders gelopen! Wel is de keuken in 1897 omgebouwd tot kapel in neo-gotische stijl. Buurtbewoners konden er de eucharistie vieren.

Twee picpus-broeders, die in 1901 hun intrek in de woning namen, plaatsten in de twee mooie kamers kasten waarin allerlei door pater Damiaan gebruikte werktuigen en persoonlijke bezittingen werden tentoongesteld. Maar die tentoonstelling was niet voor het publiek toegankelijk.

Het woonhuis is in de jaren 1951-52 grotendeels in zijn oorspronkelijke staat hersteld. Het werd op 26 mei 1952 als monument beschermd.

Damiaanmuseum 

Samen met de aanpalende zalen vormt het nu een interessant museum. Het geeft niet alleen een goed idee van de leefomstandigheden van de familie De Veuster, maar brengt ook Pater Damiaan dichterbij. We zien zijn pijpen en wandelstok, zijn schrijnwerkersgerei, de door hem gebruikte liturgische voorwerpen en indrukwekkend! – het door hemzelf voor zijn parochiekerk van Kalawao gemaakte altaar van O.-L.-Vrouw.

Een maquette van de leprozerie en enkele foto’s geven een duidelijk beeld hoe de melaatsen, en dus ook Damiaan, van de buitenwereld werden afgezonderd en wat Damiaan er presteerde om van Molokaii een echte leefgemeenschap te maken. Op het einde van zijn leven kreeg Damiaan het bezoek van de Engelse kunstschilder Clifford, die zijn portret maakte. Dat portret met schetsen en voorstudies is in het museum aanwezig. Er zijn nog twee andere belangrijke kunstwerken over Damiaan te bewonderen: een schilderij van de hand van Felix De Boeck en een wandtapijt dat in opdracht van de Belgische regering werd vervaardigd voor de wereldtentoonstelling te Parijs in 1937.

In de projectiezaal wordt een aangrijpende powerpointvoorstelling van zijn leven getoond.

Het Damiaanmuseum, Pater Damiaanstraat 37, is voor individuele bezoekers elke dag (behalve maandag) toegankelijk van 14.00 tot 16.30 uur. Groepen kunnen er het hele jaar door terecht na afspraak (tel. 016/ 53 05 19 of E-mail: Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken ).

Het museum is gesloten op Pasen, Pinksteren en Allerheiligen en van 2 t/m 5 juli 2009.

   23. Praktische gegevens 

Damiaancrypte en Damiaancentrum Leuven

Damiaanplein en  Sint-Antoniusberg 5, 3000 Leuven 

- De kerk, crypte en kaarsenkapel zijn dagelijks geopend van 9.00 tot 17.30 uur

- Dagelijks eucharistieviering om 9.00 uur en op donderdag ook om 18.00 uur in de Damiaancrypte. Weekendvieringen op zaterdag om 18.00 uur en op zondag om 11.00 uur in de kerk. 

- Via de aangepast toegang langs de Ramberg en de Sint-Antoniusberg is de kerk toegankelijk voor rolstoelen. Wie met de auto komt kan best uitstappen aan de ingang langs de Ramberg. Voor het gebruik van de traplift naar de Damiaancrypte dient vooraf een afspraak gemaakt te worden.   

- Het Damiaancentrum is dagelijks, maar wel op afspraak, te bezoeken.

- Voor groepen (vormelingen, scholen, parochies, verenigingen …) wordt op aanvraag een programma voorzien met informatie en/of bezinning, bijvoorbeeld een film, een rondleiding bij de kunstwerken over Pater Damiaan of een andere activiteit naar keuze.

- De mogelijkheid bestaat om in het Damiaancentrum te picknicken. Frisdrank en koffie kunnen worden voorzien.  

Contact en info 

Patrik Jaspers, coördinator

Damiaancentrum, Sint-Antoniusberg 5, 3000 Leuven

Telefoon : 016 / 31.63.68 en 0496 / 99.76.02

D Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken  

www.damiaanvandaag.be  

Museum en geboortehuis Pater Damiaan Tremelo  

Een bezoek aan de Damiaancrypte en het Damiaancentrum kan gecombineerd worden met een bezoek aan het Damiaanmuseum in Tremelo. Aan de hand van een audiovisuele montage en een tentoonstelling wordt de figuur van Pater Damiaan tot leven gewekt.   

Openingsuren: van dinsdag tot en met zondag, van 14.00 tot 16.30 uur

Maandag gesloten

groepen op afspraak 

Contact en info 

Museum en geboortehuis Pater Damiaan,

Pater Damiaanstraat 37,

3120 TremeloTelefoon: 016 / 53.05.19 .

Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken  

Dagtrip Toerisme Leuven: Pater Damiaan - van Leuven tot Tremelo 

Toerisme Leuven biedt een dagtrip aan waarin een bezoek aan de monumenten van Leuven, de Damiaancrypte en het Damiaancentrum gecombineerd wordt met een bezoek aan het Damiaanmuseum in Tremelo.   

Contact en info 

Toerisme Leuven, In&Uit Leuven,

Naamsestraat 1,

3000 Leuven

Telefoon : 016 /  28. 23.16

Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken   

24. CONTACTPERSONEN   

  1. CONGREGATIE : 

Frits Gorissen, provinciale overste van de Paters der Heilige Harten

Sint-Antoniusberg 11, 3000  Leuven    

tel. 016/31.63.55   

E-Mail: Fr.Gorissen@chello.be, Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken           

Maurits Gilissen, voorzitter van de beleidsgroep ‘Damiaan vandaag